Ҳасыл туқымлы маллар бағыўшы Қоңыраттағы еки дос

«Қус уясында көргенин ислейди» демекликте үлкен мәнlи бар. Айтыўларынша Ғафурдың үлкен атасы Шымберген, әкеси Нарбайлар дийқаншылық пенен шарўашылықты кәсип-кәр етип, нанын ҳадаллап жейди. Балалығынан қара мийнетке қам жери қалмай пискен Ғафур улыўма билим беретуғын орта мектептиң 9-класынан соң Ташкентте үш жыллық есап-санақ ҳәм салық лицейин питкерип, өндиристен қол үзбей Нөкис­теги пединституттың тарийх-ҳуқықтаныў факультетин тамамлағанша Қоңырат санаат кәсип-өнер колледжде қараўыл, кәсип устасы, муғаллим, директордың руўхый-ағартыўшылық ислери бойынша орынбасары лаўазымларында узақ жыллар ислепти.

— Қатарымнан кем болмаў ушын турмыста көп нәрселерге қызықтым. Районға алып келинген 20 бас ҳасыл туқымлы малдың биреўи колледжге берилгенде орталықтан сатып алыўыма туўра келди, - дейди ҳасла тынып-тыншыўды билмейтуғын қоңыратлы исбилермен Ғафур Шымбергенов.

— Гөш-сүт жетистириў бағдарындағы ҳасыл туқымлы малдың  абзаллығы сонда байқалды. Мектепте бирге оқыған достым, Самарқанд аўылхожалығы институтының ветеринария факультетин питкерген Алишер Жәдигеров пенен бирге ислесиўимиз өз жемисин бере баслады. Жылдан жылға гөш, сүт-қатық өнимлериниң баҳасы қымбатлап, турақлы услап турыў ямаса арзанлатыў мүмкиншилиги болмай атырғаны көпшиликти ойландырса керек. Мәселен, жақын жылларға шекем қоңсы-қобаларымның барлығы дерлик қалалы жерде жасаса да саўын сыйыр сақлап, мал семиртип бағыўдан әдеўир  пайда көрер еди. Соңғы ўақытлары жуғымлы от-жемлердиң баҳалары кескин қымбатлап,  көпшилиги ҳасыл туқымлы маллар орнына аз өним беретуғын жергиликли сыйырлы  болғаны шығынын қапламай, қолларын суўытып жиберди. Адамлар арасындағы «Сырттан ҳасыл туқымлы малларды сатып әкелиў пайдасыз. Жергиликли ықлым шараятқа көнликпей, түрли кеселликлерге шалынғыш келеди. Оннан да күтимин жақсыласақ, мол өнимди жергиликли «саранаў»ларымыздан да алыўға болады» деген кери тартпа түсиниклерге шек қоятуғын ўақыт жетти. Бул бағдардағы жумысларымызды өз түсиник ҳәм ис-усылларымыздан келип шығып баянлаўдан жалықпадым.  Сол, колледжден «дүнья басы» санап алған қашардан 6 бузаў алып, жылдан жылға бас санын көбейтиўге еристик. Соннан берли ҳасыл туқымлы «Красный степь», Голландияның «Аршин» ҳасыл туқым қашар, сыйырларын жеке адамлардан, базардан сатып ал­ғанда зооветеринариялық хызмет түрлерине айрықша кеўил бөлинди. Январь айында туўған сыйыр жақсы күтим ҳәм сапалы емлеўдиң арқасында жасалма усылда ҳасылландырыўдан көре буғалар жәрдеминде қашырсақ тоғыз ай дегенде, және бир бузаў алыў имканиятына ийе болдық. Ҳасыл туқымлы бир бас сыйырға  күнине 20 килограмм жуғымлы аралас жем ҳәм 7-8 баў муғдарында ири от-шөп майдалап берилсе 27 мың сумлық шығын шығады. Егер, биз күнине орташа 30 литр сүт саўып алатуғын болсақ, қойыў ҳәм майлы сүтимизди саўда орынлары ҳәр литрин 3,5 мың сомнан таласып алғаннан, 110 мыңға сатылып, шығын алып тасланса, күнине 75 мың, айына 2250 мың, жылына ғў миллион сум пайда көремиз. 

Ең баслысы, зооветеринариялық хызмет түрлерине зықналық етпестен дәри-дәрмақларын сатып алып, шаншыў ҳәм емлеў жумыслары талап дәрежесинде жүргизилиўи шәрт.  Жуғымлы от-шөп пенен аралас жем, суўдың тазалығына айрықша кеўил бөлинип, өнимниң өзине түсер баҳасын арзанлатыў ушын таң азаннан 40-50 баў пишенди атызлардан орып әкелиў сыяқлы жумыслар тынымсыз пидәкерли мийнетти талап етеди. Қосымша дәрамат дереги 2 инкубация цехымыздан 18-20 күнде өз таўықларымыздың есабынан 200 шөже шығарып сатамыз...

Өндирислик ислеп шығарыў менен қатар өз затларын қарыйдарға арзан баҳада жеткерип бериў ҳәм сатыў ўазыйпасын өзлерине жүклепти. Усы мақсетте, 2015-жылы «Шымберген ашамайлы» көп тармақлы жеке-меншик саўда кәрханасын ашып, гөш, сүт өнимлерин сатыў менен аўқатланыў тармақларын  жолға қояды.

Жумысларының жүрисиўин қайыр-сақаўатлық ислерине көбирек араласып, халықтың  ҳүрмет ҳәм алғысына бөленгенинен деп билиседи. Бағыўшысынан айырыл­ған еки жас өспирим Асан ҳәм Үсенлерди өз қәўендерлигине алып,  шаңарақ қурып, үйли-жайлы болыўында аталық ғамқорлықларын көрсеткен.

Жумыслары басынан асып атырсада  наўқасланып қалған жан қоңсысы Бахытты жеңил машинасы менен Ташкент қаласындағы шыпакерлерге емлетип қайтыўына еки ҳәптелик қымбатлы ўақтын сарплайды. Анасы Улбоған барлық ислерине уйтқы болса, өмирлик жолдасы Жулдыз, қолларына илинип қалған перзент­лери Расул менен Жасурлар ең жақын қол-қанатлары. Сабақларынан айрықша баҳаларға  оқыў менен бос ўақытлары ата-аналарының ийгиликли ислерине көмеклессе шаршап-шалғыўды билмес екен.  

— Ул-қызларым ҳадал мийнетлериниң нанын жеп, узақларға талап излеп шыққан емес. Барлығы жоқары мағлыўматлы. Ғафурым бәринен алық, есап-китабына пүтин, ҳәрқандай қолға алажақ исин пуқта ойлағанлықтан ярым жолда таслап кетпейди, - деген анасының сөзлери қулағымызға қонымлы еди.

—Бәрқулла оқып, изленисте жүргенликтен керекли мағлыўматларымды көбинесе интернеттен алып, жумыслардың көпшилигин өз қолым менен ислегим келеди. Бизлерге шекем жетип келген халықлық емлеў усыллары, атқулақтың жапырағын қурғатып, суўға қоссақ түрли кеселликлердиң алдын алып,  жазамыз. Қосымша «хоббий»ыма тойларда дүгистиретуғын қошқарлар сақлап, ҳасыл туқымлы ийт бағыўды үрдис еттим...

Келешекте, ҳасыл туқымлы малларымның бас санын көбейт­сек, асты таза болыў ушын қумлық, суўға жақын жерден заманагөй сүт-товар фермасы менен шарўашылық өнимлерин қайта ислейтуғын цехлар қурыўды кеўлиме түйип қойдым. Ўақыттың талабына сай аяқ қосатуғын кәсиплеслерим көбейсе,  қазанымызда май қайнап, дастурханларымыздың төгин-шашын болыўына ерисемиз, -деген пикирин кимлер мақулламайды дейсиз.

 

 Ө.ӨТЕЎЛИЕВ,

«Еркин Қарақалпақстан» газетасының өз хабаршысы.

Қоңырат районы.

 

скачать dle 10.6фильмы бесплатно



  • 13-07-2018, 20:10 |
  • 469