Ҳәкимшилик судлар - ҳуқық ҳәм еркинликлер кепиллиги

 

Ҳәкимшилик судлар - ҳуқық ҳәм еркинликлер кепиллиги

 

Усы жылдың 13-июнь сәнесинде Ташкент қаласында суд уйымлары системасында әдил судлаўды тәмийинлеў бағдарындағы жумыслардың жағдайы, маш­қалалар ҳәм алда тур­ған ўазыйпаларға бағышланған видеоселектор мәжилисинде мәмлекетимиз басшысы  әдиллик халқымыз ушын әзел-әзелден тыныш ҳәм абадан турмыс өлшеми, барлық ийгиликли ислердиң дереги болып келгенин, Саҳыпқыран Әмир Темур бабамыздың «Күш — әдилликте» деген ҳикметке әмел етип, мәмлекетлик басқарыўды шөлкемлестириў, ел-журттың тынышлығы ҳәм абатлығын тәмийинлеўге ерискенин айтып, бүгинги күнде елимизде ҳуқықый демократиялық мәмлекет, пуқаралық жәмийетин қурыўда нызам ҳәм әдиллик үстемлигин тәмийинлеў ең әҳмийетли ўазыйпа болып атырғанын атап өткен еди.

Бул бағдарда мәмлекетлик ҳәкимияттың бийғәрез тармағы болған суд системасының орны ҳәм әҳмийети оғада үлкен. Бул ҳақый­қатты биз бүгинги күнде, елимиздиң раўажланыўын жаңа басқышқа көтериўге қаратылған кең көлемли реформалар процесинде бар­ған сайын терең сезип атырмыз, деди Президентимиз.

Өзбекистан Республикасы Президентиниң 2017-жыл 7-февральдағы «Өзбекистан Республикасын буннан былай да раўажландырыў бойынша Ҳәрекетлер стратегиясы ҳаққында»ғы ПП-4947-санлы Пәрманында мақсетлеримиз ҳәм ийгиликли нийетлеримиз анық белгилеп берилди.

2017-2021-жылларда Өзбекистан Республикасын раўажландырыўдың бес тийкарғы бағдары бойынша Ҳәрекетлер стратегиясында пуқаралардың әдил судлаўға ерисиў дәрежесин арттырыў, суд ҳәкимиятының шын мәнисиндеги еркинлигин тәмийинлеў, инсанның ҳуқық ҳәм еркинликлерин исенимли қорғаў кепилликлерин күшейтиў суд-ҳуқық тараўындағы реформалардың тийкарғы бағдарлары етип белгиленген. Ҳәрекетлер стратегиясының әмелге асырылыўын тәмийинлеў мақсетинде Президентимиздиң басламасы менен Конс­титуциямыздың жети статья­сына суд-ҳуқық тараўындағы реформалар менен байланыслы принципиал өзгерислер киргизилгени, судьялыққа талабанларды таңлаў ҳәм лаўазымға та­йынлаў системасын түп-тийкарынан жетилистириў, жоқары маманлықтағы судьялар корпусын қәлиплестириў мақсетинде судьялар жәмийетшилигиниң жаңа уйымы — Өзбекистан Республикасы Судьялар жоқарғы кеңесиниң шөлкемлестирилгени бул бағдардағы реформалардың избе-из даўам еттирилип атырғанының тастыйығы сыпатында атап өтилди.

Мәмлекетимиз басшысы ҳәр бир баянаты ҳәм шығып сөйлеўинде, түрли ушырасыўларда тийкарғы мақсетимиз — халқымызды разы етиў, адамлардың пәраўан жасаўы ушын барлық имканиятларды жаратыў, пуқаралардың ҳуқық ҳәм еркинликлери, нызамлы мәплерин исенимли қорғаўдан ибарат, деп атап өтеди.

Буннан келип шығып, Өзбекистан Республикасы Президентиниң 2017-жыл 21-февральдағы «Өзбекистан Республикасы суд системасы структурасын түп-тийкарынан жетилистириў ҳәм жумыс нәтийжелилигин арттырыў ис-илажлары ҳаққында»ғы ПП-4966-санлы Пәрманы қабыл етилип, онда Қарақалпақстан Республикасы, ўәлаятлар, Ташкент қаласы, районлық (қалалық) ҳәкимшилик судларының шөлкемлестирилиўи айрықша орынды ийелейди.

Неге дегенде, бул судлардың тийкарғы ўазыйпасы — әпиўайы пуқараларды мәмлекетлик уйымлар ҳәм лаўазымлы шахслардың олардың ҳуқық ҳәм нызамлы мәплерине қайшы бол­ған ҳүжжетлери ҳәм ҳәрекетлеринен қорғаўдан ибарат.

Соны атап өтиў керек, Конституциямыздың Өзбекистан Республикасында суд системасы белгиленген 107-статьясында усы ўақытқа шекем өз алдына ҳәкимшилик судлар жоқ еди. Өзбекистан Республикасының «Өзбекистан Республикасының Конституциясына өзгерислер ҳәм қосымшалар киргизиў ҳаққында»ғы 2017-жыл 6-апрельдеги Нызамы менен жоқарыдағы статья жаңа редакцияда баян етилип, Өзбекистан Республикасының суд системасында Қарақалпақстан Республикасы, ўәлаятлар, Ташкент қаласы, районлық, қалалық ҳәкимшилик судларының жумыс алып барыўы белгилеп қойылды.

Усы тийкарда Өзбекистан Республикасының «Судлар ҳаққында»ғы ҳәм де «Өзбекистан Республикасының Пуқаралық процессуал ҳәм Хожалық процессуал кодекслерине өзгерислер ҳәм қосымшалар киргизиў ҳаққында»ғы 2017-жыл 12-апрельдеги Нызамларына муўапық, 2017-жылдың 1-июнинен баслап ғалаба-ҳуқықый мүнәсибетлерден келип шығатуғын ҳәкимшилик келиспеўшиликлер ҳәм де ҳәкимшилик ҳуқықбузарлық ҳаққындағы ислерди көрип шығыў ўәкиллигине ийе болған Қарақалпақстан Республикасы, ўәлаятлар, Ташкент қаласы, районлық, қалалық ҳәкимшилик судлары шөлкемлестирилди ҳәм өз жумысын баслады.

Айтып өтиўимиз тийис, елимизде туңғыш мәрте мәмлекетлик уйымлар ҳәм олардың лаўазымлы шахсларының нызамға қайшы ҳәрекетлери (ҳәрекетсизлиги) үстинен судқа шағым етиў ҳуқықының конституциялық кепилликлерин әмелге асырыўды тәмийинлеўге хызмет ететуғын Өзбекистан Республикасы Жоқар­ғы судының ҳәкимшилик ислер бойынша судлаў коллегиясы, Қарақалпақстан Республикасы, ўәлаятлар ҳәм Ташкент қаласы, районлық, қалалық ҳәкимшилик судлары шөлкемлестирилди.

Ҳәзирги күнге шекем мәмлекетлик уйымлар ҳәм олардың лаўазымлы шахсларының нызамға қайшы ҳәрекетлери (ҳәрекетсизлиги) үстинен шағымларды көрип шығыў Пуқаралық ҳәм Хожалық процессуал кодекслерине муўапық, пуқаралық ислери бойынша судлар ҳәм хожалық судлары тәрепинен, ҳәкимшилик ҳуқықбузарлықлар бойынша ислер болса Ҳәкимшилик жуўапкершилик ҳаққындағы кодекске муўапық жынаят ислери бойынша судлар тәрепинен әмелге асырылып киятырған еди.

Сондай-ақ, усы Пәрман қабыл етилгенге шекем мәмлекетлик уйымлар ҳәм пуқаралар арасындағы, мәмлекетлик уйымлар ҳәм исбилерменлик субъектлери арасындағы келиспеўшиликлер ушын юрисдикция (пуқаралық ҳәм жынаят ислери бойынша) судлары, хожалық судлары тәрепинен көрилип келинди.

Ендигиден былай бул категориядағы ислер жаңадан шөлкемлестирилип атырған ҳәкимшилик судлар тәрепинен көриледи.

Ҳәкимшилик судлардың шөлкемлестирилиўи бириншиден, ҳәкимшилик келиспеўшиликлерди көрип шығыўда ҳуқықый нормалардың бир түрде қолланылыўы ҳәм енгизилиўи, олардың сапалы көрилиўин тәмийинлеўге, екиншиден, пуқаралық ҳәм жынаят ислери бо­йынша судлардың жумыс көлеминиң оптималласыўы, ҳәкимшилик ҳуқықбузарлық ҳәм ҳәкимшилик келиспеўшиликлерден келип шығатуғын ислерди көриў тараўында судьялардың маманлығының артыўына имканият жаратады.

Соның менен бирге, ҳәр бир пуқара өзиниң исиниң ҳәр тәреплеме, толық ҳәм әдалатлы шешилиўин талап етиў ҳуқықына ийе. Сол себепли де суд системасында өз алдына әйне ҳәкимшилик ислерге қәнигелескен жөнелисти жаратыў бойынша қарар қабыл етилди.

Сондай-ақ, ҳәкимшилик ислерди көрип шығыўдың процессуал тәртибин белгилеў мәмлекетлик уйымлар жумысында нызамшылықты беккемлеў, физикалық ҳәм юридикалық шахслардың ҳуқық ҳәм нызамлы мәплерин әмелге асырыўдың заманагөй тәртип-қағыйдаларын енгизиўге қаратыл­ған Өзбекистан Республикасының Ҳәкимшилик суд ислерин жүргизиў ҳаққындағы кодекси әмелдеги ҳуқықты қолланыў әмелиятын сын көзқарастан талқылаў, кең жәмийетшилик додалаўының нәтийжелери, алдынғы сырт ел тәжирийбесин үйрениў тийкарында таярланбақта.

Бундай ислер нәтийжесинде ҳәкимшилик судлар келешекте пуқаралардың ҳуқық ҳәм еркинликлерин қорғаўды тәмийинлеп, ҳәр қандай мәмлекетлик уйымлар ҳәм лаўазымлы шахслардың ис-ҳәрекетлерине қатаң ҳәм принципиал баҳа бериўге уқыплы екенлиги көзге тасланбақта.

Жуўмақластырып айт­қанда, ҳәкимшилик судлардың шөлкемлестирилиўи елимизде мәмлекетлик басқарыў системасын демократияластырыў тараўында әмелге асырылып атырған реформалардың әҳмийетли қурамлық бөлеги есапланып, пуқаралар ҳәм юридикалық шахслардың нызамлы ҳуқықларын ҳәм еркинликлерин, мәплерин суд арқалы исенимли қорғаўға беккем тийкар жаратады.

 

Полат  ДОШМУРАТОВ,

Қарақалпақстан Республикасы Ҳәкимшилик суды судьясы,

Арман ҚОЩАНОВ,

Қарақалпақстан Республикасы Ҳәкимшилик суды судьясының аға жәрдемшиси

 

Дерек: erkinkarakalpak.uz

скачать dle 10.6фильмы бесплатно



  • 30-07-2017, 19:17 |
  • 359