Мақала: Тоғыз  мыңның  бири…

Өзбекстан Республикасы Президенти Ш.Мирзиёев өзиниң Олий Мажлиске мүрәжатында: «Еркин пуқаралық жәмийетин қурыў, инсан ҳуқықлары менен еркинликлерин қорғаў бағдарында әмелге асырып атырған реформаларымызда мәмлекетлик емес, коммерциялық емес шөлкемлердиң орны ҳәм роли шексиз екенин айрықша атап өтиў зәрүр»-деп келтирип өткен еди. Соның менен бирге, ҳүрметли Президентимиз елимизде 9 мыңнан аслам мәмлекетлик емес, коммерциялық емес шөлкемлердиң бар екенлигин атап өтти.

Мақала: Тоғыз  мыңның  бири…

 

Бүгинги күни тарийхымыздың терең тамырлары ҳаққында  жәмийетшилик дыққатын аўдарып, халқымыздың, миллий мәдениятымыздың кең өрис алыўына өзиниң үлесин қосып киятырған Қарақалпақстан Республикасы Бердақ фонды сол 9 мыңнан аслам мәмлекетлик емес, коммерциялық емес шөлкемлердиң бири саналады. Усы фондтың жумыслары ҳаққында оның директоры, журналист Шәригүл Пайзуллаева төмендегилерди айтып берди.

— Бердақ фонды буннан жигирма жыл бурын, 1998-жылы халқымыздың пидайы перзентлериниң басламалары менен, өз қурамына И.Юсупов, Т.Қайыпбергеновтай уллы тулғаларды алып, Қарақалпақстан Республикасында миллий мәдений, тарийхый мийрасларды үйрениў ҳәм қайта тиклеў, өтмиште жасап өткен уллы шайыр ҳәм алымлардың мийрасларын үйрениўши жасларға жәрдем бериў, Бердақ дәўирине тийисли мийрасларды жаслардың үйрениўине кең мүмкиншиликлер жаратыў арқалы мәдений, әдебий ҳәм илимий жөнелистеги режелерди әмелге асырыў мақсетинде шөлкемлестирилген. Жәмийетлик басламадағы баслығы сол ўақыттағы Қарақалпақ мәмлекетлик университетиниң ректоры Қ.Өтениязов, атқарыўшы директоры болып У.Жәлменовлар үлкен ислерди әмелге асырды.

2012-жылы фондтың қурамы қайта сайланып, сол жылы Өзбекстан Республикасы Олий Мажлиси жанындағы Мәмлекетлик емес, коммерциялық емес шөлкемлерди ҳәм пуқаралық жәмийетиниң басқа да институтларын қоллап-қуўатлаў жәмийетлик фонды тәрепинен  өсип киятырған жас әўладты Ўатанға садықлық руўхында тәрбиялаў, миллий қәдириятлар ҳәм өзин-өзи аңлап жетиў сезимин қәлиплестириў жойбары тийкарында жәрияланған таңлаўға қатнасып, 12 миллион 660 мың сум муғдарындағы грант жеңимпазы болып, халқымыздың миллий мийрасларын жасларға үйретиў бойынша жумыс алып барылды.

Бердақтың дәстанлық  шығармаларын тереңирек үйрениў  мақсетинде жас бақсылар арасында жарыс өткерилип, нәтийжеде «Айдос баба», «Ерназар бий», «Шежире», «Рәўшан», «Ақмақ патша» дәстанлары халық намаларына салып атқарылып, көпшиликтиң нәзерине усынылды. Бердақтың бақсышылық жолын даўам еттириўши перзенти Ҳүрлиман қыз бақсының ҳүрметине «Ҳүрлиман ҳаўазы»  қыз бақсылар таңлаўы өткерилди.

Бердақ фонды тәрепинен шайыр дәўириниң тарийхый орынларының бири, Әжинияз шайыр тәлим алған Елмурат ахун медресесине «Бабалар изи менен» атамасында киши экспедиция шөлкемлестирилди. Экс­педиция нәтийжесинде Елмурат ахун медресесиниң орны, ахунның қәбири анықланып, баҳалы илимий мағлыўматлар топланды. Соның менен бирге, ХIХ әсирде жасаған Муўса  бақсының қәбирине республикамыздағы белгили көркем-өнер ғайраткерлери, шайырлар, бақсылар менен зыярат шөлкемлестирилди.

2013-жылы халық өнерментшилигин раўажландырыўға тийкарланған жойбары ушын грант жеңимпазы болып, музейде  «Қарақалпақ отаўы ҳәм оның безелиўинде өнерментшилик» атамасында кешелер, шеберлик сабақлары шөлкемлестирилди. Жойбар жумысларын шөлкемлестириў барысында  Қараөзек районында ХХ әсирдиң басында жасаған Атамурат улы Мамыттың әўладларында сақланып киятырған «Алты қанат» отаўы музей фондына алынды. Республикамыздағы белгили өнерментлер тәрепинен отаўдың баў-шуўлары, керекли дәскелери ислетилди. Нәтийжеде Бердақ дәўиринде халқымыздың ең бийбаҳа мүлки, инсан ақыл-ойы, уқып ҳәм имканиятларының жемиси болған ақ отаў толық түринде музейде қәд көтерди.

Қарақалпақ  отаўы өзиниң дүзилиси, көриниси ҳәм безелиўи менен халқымыздың узақ әсирлик мийрасы екенлигинен дәрек береди. Отаўдың безелиўинде жигирмадан аслам буйымлар ислетилген. Ақ басқур, кызыл басқур, қурлар, ишки ҳәм сырт­қы жанбаўлар, есик қас, белқурлар — булардың барлығы да өнерментшиликтиң жетилискен түрлери, ҳаял-қызлардың уқып ҳәм шеберликлериниң жемиси. Биз музей көриўшилерине халқымыздың усындай бай ғәзийнелери ҳаққында мағлыўматлар беремиз.

Сондай-ақ, 2014-жылы «Қарақалпақ ша­йырлары естеликлери жайласқан муқаддес орынларға жаслардың қызығыўшылығын арттырыў ҳәм де түсиниклерин тереңлестирип, билим ҳәм көнликпелерин байытыў» темасында жойбар жеңимпазы болдық. Бул жойбар тийкарында Бердақ, Күнхожа, Әжинияз ҳәм басқа да халық шайырларының атлары менен аталатуғын естелик орынларын жасларға таныстырыў, шайырлардың шығармалары ҳаққында пикирлерин тереңлестириў мақсетинде шеберлик сабақлары, әмелий илажлар өткерилди. Мектеп оқыўшылары арасында Бердақ шығармаларын ядқа билиў, студент-жаслар арасында Бердақ шығармалары ҳаққында мақалалар жазыў бойынша  еки басқышта өткерилетуғын таңлаў жәрияланып, жеңимпазлар анықланды.

 Өзбекстан Республикасы Олий Мажлиси жанындағы мәмлекетлик емес, коммерциялық емес шөлкемлер менен пуқаралық жәмийетиниң басқа да институтларын қоллап-қуўатлаў жәмийетлик фонды тәрепинен жәрияланған 2015-жылғы «Музей экспонатларын шет ел аудиторияларында таныстырыў» темасы бойынша грант жеңимпазы болып, фондымыз есап бетине 24 миллион 300 мың сум келип түсип, музейди ҳәм музей экспонатларын интернет арқалы дүнья халықларына таныстырыў мақсетинде жумыс исленди. Соның нәтийжесинде, АҚШтың Флорида университетиниң профессоры Икбал Ахтар сайт арқалы музей экспонатлары менен танысқанын айтып, енди музейге арнаўлы келип көриў тилегин билдирип, бизге мүрәжат етти. Демек, интернет тармағы арқалы да музей келешекте туризм объектине айланыў имкания­тын береди. Және де, 2017-жылы Бердақ фонды  Өзбекстан Республикасы Олий Мажлиси жанындағы мәмлекетлик емес, коммерциялық емес шөлкемлер менен пуқаралық жәмийетиниң басқа да институтларын қоллап-қуўатлаў жәмийетлик фонды тәрепинен жәрияланған таңлаўға қатнасып, фондымыз 25 миллион сум муғдарындағы грант жеңимпазы болды.

Бизиң жеримиз ерте дәўирлерден илим-билимге жетик уллы уламалар мәканы болған. Әййемги Қыяттан илимниң нур шуғласын таратқан бабамыз Абу Райхан әл-Беруний, Бақырған елатында дүньяға келип, тасаўўиф илиминиң жетик маманы болған шайыр Ҳәким ата Сулайман Бақырғаний бабаларымыздың көпшилик мийрасларын қолжазба ҳалында бир неше әўлад оқып, қайтадан көширип, бизиң дәўиримизге де­йин алып келди. Биз бул жойбар арқалы бабаларымыз дөреткен мийрасларды халыққа жеткериўди, өтмишке, ата-бабаларымыз дөреткен даналықларға болған ықласын арттырыўды мақсет еткенбиз. Мәселен, жаслардың Бердақ шығармаларын үйрениў арқалы Ўатанға, миллий мәдениятқа, қәдириятларға сүйиспеншик сезимлерин қәлиплестириў, жаслардың Бердақ дәўириндеги билимлендириў орынларына, тарийхый-археологиялық, архитектуралық естеликлерге болған қызығыўшылығын оятыў менен бирге ЮНЕСКОның Пүткил жәҳән мәдений мийраслар дизимине киргизилген Миздакхан естеликлер комплексиниң тарийхын үйретиў мақсетинде экскурсияларға алып барыўды режелестирип отырмыз.

Бердақ бабамыз өз өмири даўамында көп жерлерди көрген, оны қосыққа түсирип бизге мийрас етип қалдырған. Мәселен, оның бир қосығында:

Бир дем етип Мағырып, Машырық арасын,

Пырақ бер күниме мениң жарасын,-деп жырлаған. Әлбетте, уллы ойшыл, данышпан шайыр заманы келип, бир демде Мағырыптан Машырыққа жетиў имканияты болатуғынын да билген. Бердақ фондының быйылғы ис-режесине киргизилген ең тийкарғы жумысларының бири — уллы данышпанларымыздың даналық сөзлеринен ибарат болған «Жигерли бол жастан балам» атамасындағы китапты шығарып, халыққа инам етиўден ибарат.

Бердақ фонды қарақалпақ халқының миллий мийрасларын, мәдений руўхый байлықларын, узақ әсирлерден сақланып киятырған үрп-әдет дәстүрлерди, тарийхый орынларды кең жәмийетшиликке, әсиресе, жаслардың санасына сиңдирип, инсаныйлық  қәдириятларды сақлаўды мақсет етип қойған. Демек, бул фондтың үлгили ислери  Президентимиз атап өткениндей мәмлекетлик емес, коммерциялық емес шөлкемлердиң орны ҳәм роли шексиз екенлигиниң бир дәлили есапланады.

 

Жазып алған:

Р.АРЗИЕВ.

 

Дерек: «Еркин Қарақалпақстан» газетасы

 

скачать dle 10.6фильмы бесплатно



  • 29-05-2018, 22:28 |
  • 296