Мен таңлаған жол

 

Мен таңлаған жол

 Рашид Қартбаев 

- Бажыхана басқармасына жумысқа имтиҳан тапсырған 27 адамның ишинен бир өзим кирип турған жеримде жумыстан бас тарттым. Нөкистеги мусорларды тазалаў менен шуғылланыў мақсетимди үйдегилерге түсиндире алмайтуғынымды, олар мени бул исте  еки дүньяда да қоллап-қуўатламайтуғынын аңлап, үйден қашып кеттим, - дейди «Мустаноб ҳилол» жуўапкершилиги шекленген жәмийети баслығы Рашид Қартбаев өзи жазған өмир баянында. Исбилермен басшылық етип атырған кәрхана Өзбекстанда шығындылардан өним ислеп шығаратуғын бирден-бир кәрхана болып есапланады.

Ҳәр жылы мусорды қайта ислеўден миллионлап пайда табатуғын исбилермен миллионерге улыўма уқсамайды. Себеби, оның оғада әпиўайылығынанан табыскер адам деп ҳеш ойламайсаң. Астында өзиниң жеке машинасы жоқ, телефоны «простой» нокиа. Еки этаж қылып салынған жайда жасаўдың орнынан еки ханалы квартирада турады. Өз өмири туўралы қысқа етип жазылған текстти қолыма услатпағанда, бул адамның дени саў емес шығар деп ойлаған болар едим. Сол берилген мемуарын ықшамлап жазып нәзериңизге усынаман.

Мусор

1997-жылы Нөкис мәмлекетлик педагогикалық институтында оқыўымның сонғы жылында, экономика муғаллимимиз қолында бир газета менен аудиторияға кирип келди. Студентлер менен сәлемлесип, ҳәммени барлап болғаннан кейин газетасын ашып ишинен бир мақаланы даўыслап оқып берди. Мақаланың мазмунында Германияның бир пуқарасы пүткил дүнья жүзин велосипетинде аралап шыққанын, саяҳаты даўамында Нөкис қаласында да болып, оны өмиринде көрген ең патас қала екенин айтыпты. Аудиторияда мениң менен бирге отырған студентлерди бул гәплер түртти ме, түртпеди ме билмедим, жеке өзиме бул сөзлер қаттыға тәсир етти. Тәсирленгеним соншелли, муғаллим қалған жағында не айтып, не қойғанын билмеймен. Сол күнги сабақ таўсылғаннан кейин қаламыздың ишин пияда аралаўды әдетиме айландырдым. Арадан 2-3 ай өтип саяхатшының ырас айтқанына көзим жетти. Мусоры бар жерди 2-3 ай өтип қайтадан барып көргенимде ол жердеги мусорлар азайыўдың орнына қайтама көбейип атырғанын көрип машқаланың ишине кирип кеттим. Оқыўды да питкердим. Бирақ, қаланың мусорларын тазалаў керек деген ойларым 2 жыл даўам етти. Сол аралықта әке-шешем «Класс» комбайн базасына жумысқа киргизди. Бийдай-салы туўралы ойлаўдың орнына ойымда сол баяғы мусор бойынша машқаланың елеге шекем шешилмегени кетпегенликтен 7 айдан соң жумыстан қуўылдым. 1999-жыл еди. Ата-анам мени Бажыханаға жумысқа киргизиўди мақсет етти. Мениң болса мақсетим анық болып үлгерди – мен Нөкис қаласын мусорлардан тазалаўым керек! Буны ата-анама айтыўға күшим жетпеди. Илажсыздан олар не десе соны иследим. Сол жылы ата-анамның қыстаўы менен Бажыханаға жумысқа кириў ушын 27 адамның ишинде мен де тест тапсырдым. Арадан үш-төрт күн өткеннен кейин 27 адамнан тек ғана бир адам имтиҳаннан өтипти. Қырсығына ол да мен екенмен. Бажыханаға жумысқа кириў, бул кәсипке өзимди бағышлаўға ишлей наразы едим. Иш-ишимнен қәлеп турған мақсетимди өмиримниң мазмунына айландырыў нийетинде екенимди ата-анама түсиндире алмайтуғынымды билип өз үйимнен қаштым.

Жумыстың басланыўы

Үйден бас алып кеттим. Баратуғын жерим жоқ. Үйленген, бала-шағалы, ата-анасынан бөлекленип жасап атырған Серик деген танысыма барып, жай-жағдайымды түсиндирдим. Соң соның үйинде 1-2 ай жасап турдым.

Жумысты баслаўым керек еди. Нөкис қаласы 23-киши район аймағынан жумыс баслаўды мақсет етип, аймақты толық үйрениўди басладым. «23»те 6 шығынды таслаў орны бар екен. Бул орыннан бурын Сан очистка кәрханасы мусорларды алып кетип турған. Кәрхана банкрот болып Нөкис қаласы ҳәкиминиң қарары менен Нөкис қаласындағы кәрханалар мусорларды қаланың сыртына шығарып таслаўды өз мойнына алған. Бирақ, олар топланып қалған шығындыны өз ўақтында қала сыртына алып кетпейтуғыны анық болды. Өз жумысымды қалай баслаўды көп ойладым. Аймақтағы 11 жай бийлериниң ишинде мусор таслайтуғын орынға ең жақын турған жайдың бийи Меңлибай ағаның үйине барып, өзимди таныстырып усы аймақтың мусорларын шығарып бериў жумысы менен шуғылланажақ екенимди айттым. Ол киси басламамды мақуллады. Соң Меңлибай ағаның үйинде қалған жайлардың бийлерин шақырып ойласық өткеретуғын болдық. Бирақ ойласықтың дастурханын өзим көтериўим керек болды.

Менде ишлей уўайым. 11 адамға дастурхан жаятуғын қәрежетти қайдан табаман?! Қуўанышлы жери еле оған шекем төрт күн ўақтым бар. Кеште жатақ жайыма барып, жорама дастурхан басында бүгинги болған ўақыяны, 11 жай бийине дастурхан жайыўыма қәрежетти қайдан табыўды ойланып атырғанымды айттым. Қурдасымыз Таслима, - оның несин уўайымлайсаң?  2 килограмм гүриш, 1 килограмм гөш, 1 литр ақ май, нан-суўы, кампит, 2 шиша арақ-ғой сондағы кереги. Оны өзим саған базардан алып беремен, - деген сөзин еситкенимде ериксиз көзимнен жас жуўырды. 

Ойласық күни дастурхан басында жыйналыста 11 жай бийлерине, өзлеримиздиң мусорларды өзлеримиз қала сыртына шығармасақ ҳеш ким бизиң тазалығымызға жан күйдирмейтуғынын, буның ушын ҳәммемиз өз үлесимизди қосыўымыз кереклигин айттым. Ойласық соңында ҳәр хожалық айына 100 сўмнан пул төлесин деген шешим қабылладық. Мениң мойныма пулды жыйнап мусорды шығарыў ҳәм 3 айдан жай бийлерине есабат берип барыў жүклетилди. Арадан еки ай өтип, сол мусор точка қаладағы ең таза мусор топланыў орнына айланғанын көрген 23-киши районның басқа да халқы бизлердиң қатарға қосыла баслады. Арадан жети-сегиз ай өткеннен соң 21-22-23-киши районның 250 көп қабатлы жай турғынларына хызмет көрсетип атырған екенбиз. 2000-жылы өзим сыяқлы қаланың тазалығын тәмийинлеўге бел байлаған 4-5 жигит пенен «Тазалық орайы» атлы мәмлекетлик емес коммерциялық емес шөлкем дүзип жумыс басладық. Соның арасынша өзимниң үйим болмағанықтан нешше мәрте квартира өзгерттим.

Әке-шешеме мусор шығарып таслаў жумысы менен шуғылланып атырғаным унамады. Бир күни олар мени үйге шақырып, неге «Таможня»ға кирмей мусор менен шуғылланып жүргенимди сорады. Бул ретинде де мақсетимди айта алмадым. Олар ушын баласының «мусорщик» болғаны үлкен уят болды. Есимде, сол ўақытта үйге барғанымда анам бар даўысы менен әкемди шақырып, маған қарап, - енди халық алдына бизди Отанның баласы мусор тазалап жүр деген атқа қалдыражақсаң ба, - деп қаттыға қыйналды. Мен ата-анама ишимдегини айтып түсиндире алмай және үйден кеттим. Бир сапары сол дәрежеге барып жетти, әкем фамилиямды өзгертип, үйден пропискадан шығып кетиўимди де талап етти.

***

- Мусор алып кеткен тележкаларымыз саатлап полигоннан қайтып келмейди. Баллонлары тесилип көп машақат туўдыра берди. Бир күни хызметшимиз қолымнан сүйреп алып кеткендей мусор таслаў полигонына апарды. Барсам көргенлеримнен өзим шокқа түсип қалдым. Ислеп жүрген мийнетим қаланың ишин тазалаған менен сыртын бүлдириў екен. Турған жеримде қатып қалдым. Сол ўақытта булардан қайта өним ислеп шығарыў идеясы келди, - дейди Рашид.

Рашид Қартбаев 2001-жылы мусорды қайта ислеўге қәнигелескен «Мустаноб ҳилол» жуўапкершилиги шекленген жәмийетин иске түсирди. Кәрханада жылына 360 тоннадан артық пакет, пластмасса шығындылары қайта исленеди. Кәрханада ҳәр қыйлы өлшемдеги ҳәм бир неше түрдеги пластмасса трубалар, полимер шифер, брусчатка, перолиз майы, суйық обои, сүйек унтағы ислеп шығарылады. Кәрхана иске түскен дәслепки жылында  жыллық айланысы 80 миллион сумды қураған болса, 2014-жылы 410 миллион, кейинги жылы 696 миллион, оннан кейинги жылы 761 миллион сўмды қурады. 2017-жылдың жуўмағында ислеп шығарыў 1 миллиард сўмнан артып кетти. Исбилерменниң басқарып атырған «Мустаноб-ҳилол» жуўапкершилиги шекленген жәмийетинде ҳәзир 45 адам турақлы жумыс пенен бәнт. Буннан басқа қаланың көшелеринен кәрханаға керекли шығындыларды алып келиўши 150 адам бар.

Оның 2000-жылы баслаған «Тазалық орайы» шөлкеми ҳәзир «Тазалық транс» деп өзгертилип ол жерде 35 адам турақлы жумыс пенен тәмийинленген. Бул жәмийеттен қанша пайда көрип атырсыз деп сорағанымда, - сизге бир ўақыя айтып берейин, - деп жуўапты алыстан баслады.

- 2005-жылы Нөкис қаласының ҳәкими Нөкистиң ишинен мусор шығарып таслаў исинен бизлерди шетлетип таслады. Сол ўақытта жумысқа барсам үйлерден мусор шығарып таслаў ушын ақша жыйнайтуғын Гүлший жылап отырған екен. Неге жылап отырсаң, не биреў өлди ме десем, - бизлерди мусор шығарып таслаў исинен шетлетип таслады, соған жылап отырман, - дейди. Сол ўақытта оған қарап, бизлер қашан мусор шығарыў жумысынан пайда көрип едик, астыңа машина алып миндиң бе, я жай салып алдың ба, бизлердиң усы бес жыл ишинде тапқан пайдамыз тек қаланың тазалығына ерискенимиз, оннан артық пайда тапқанымыз жоқ дедим.

Усы мусор шығарыў исинде сонша қызық жағдайлар болды. Мусор шығарыўға хожалықлардан айлық төлемин өндире алмай қыйналып мәкан пуқаралар жыйыны баслықларынан жәрдем сорасақ, биреўи «доля» сорайды, биреўи ҳәр ҳәптеде балық әкеп бересең дейди. Қызық жери биреўге балық беретуғындай ямаса «доля» беретуғындай жыйналған ақша жумысшылардың мийнет ҳақысы менен мусорды шығарыўға жаллап қойған техникамыздың ремонтынан басқа ҳеш нәрсеге жетпейтуғын, аўыспайтуғын да еди.

Сол ўақытта тийе берсин әкем, - халық, халық дейтуғын едиң, тазалық деп жүр едиң, ал, енди қара, сени жумысыңнан алғанда қәне сен айтқан сол халық, - деген еди. Мен әкеме, - еле асықпай турың ҳәммесин ўақыт көрсетеди, - дедим. Арадан бес ай өткеннен кейин биз хызмет етип жүрген жай турғынларының өзи баслама менен шығып бизлерди жумысқа қайта тиклеп берди.

Тап ҳәзир 35 адам ислеп атырған «Тазалық транс»та да мусор шығарыў ушын жыйналған ақша жумысшылардың мийнет ҳақысы менен транспорты ушын жумсалады. Биз елеге шекем тек ғана қала тазалығы ушын деген ийгилик пенен жумыс ислеп атырмыз. Бул жумыста адамлардың бәнтлиги тәмийинленгениниң өзи биз тапқан үлкен пайда, - дейди Рашид Қартбаев.

Қызық тәрепи сонда қәнигелиги биолог болған исбилермен ислеп шығарыў менен шуғылланыў барысында инженер-механикке айланып кеткен. Кәрханада ислеп турған ҳәр бир техниканы Рашид Қартбаевтиң өзи өз қоллары менен ислеген. Буларды үйреткен «Устаз Ши-фу»ы интернет есапланады. Қурылмалар шығындылардың арасынан алынған ямаса гөне базардан сатып алынған ҳәр қыйлы техникалар.

 Қәхарманның өмиринде және бир ўақыя жүз берди. Нәтийжеде ол дийханға айланды.

Изи бар.

Мен таңлаған жол

 Кәрхананың дийўалы қамыстан исленген.

Мен таңлаған жол

  Мен таңлаған жол

Рашид Қартбаев кәрханасын таныстырып жүрип мына қурылмаға келгенде дым үндемей өтип баратыр еди. Бул не деп сорасам, - әй бул келиспей қалған эксперимент. Оны айтыўға да арзымайды, - дейди

Мен таңлаған жол

- Қурылма суйық обои ислеп шығыў ушын арналған. Буған сарпланған адам күши өнимниң өзине түсер баҳасын қымбатлатып және өзин-өзин жаўмайтуғын болмағаннан кейин да бул сыртта тур. Бул келиспегеннен кейин өзин-өзи жабатуғын екеўин иследим, олар иште тур, - дейди күлип.

Мен таңлаған жол

 Суйық обои ислеў қурылмасы

Мен таңлаған жол

 Суйық обои ислеў қурылмасы

Мен таңлаған жол

Суйық обои менен безелген дийўал. Нөкис қаласы 21-киши район

Мен таңлаған жол

   Суйық обои менен безелген дийўал. Нөкис қаласы 21-киши район

Мен таңлаған жол

 

Қағазға түсирген

Лола Қаллыханова

 

Мен таңлаған жол (даўамы)

Мен таңлаған жол (жуўмақ)

скачать dle 10.6фильмы бесплатно



  • 9-09-2018, 17:04 |
  • 978