7 адам суўға кетип қайтыс болды. Қарақалпақстанда рәсмий шөлкемлестирилген пляж зоналары жоқ

Kruz.uz сайтының ийеси, жас журналист достымыз Фурқат Юсупов суўға кетип қайтыс болды. Бул ўақыя жақынлары суўға шөгип қайтыс болған инсанлардың азапларын сезиндиргендей болды. Жас журналист 2018-жылдың 7-июль күни ашық суўда шомылыў ўақтында жүз берген бахытсыз ҳәдийсе себепли биймезгил дүньядан өтти. Тек ғана мениң емес, оның менен бирге ислеген кәсиплеслери, шәкиртлери, таныслары ушын да бул қорқынышлы түстей, өтириктей болып сезилип жүрди. Мийимда «қалайынша үсейтип адам өлип кете бере ме?» деген бир сораў тынбай айлана берди.

Өлим ҳақ. Ҳәммениң басында бар. Бирақ сақланғанды сақлайман, деген бундай болмаўдың илажи бар ма еди?!

 

Үлкемизге жаз келип, шомылыў мәўсими басланғанынан баслап «Қарақалпақстан» телевидениеси, радиосы, орайлық ҳәм жергиликли газета-журналларда шомылыў қағыйдалары ҳаққында видео-аудио роликлер, мақалалар бериледи. Оларға соншелли дәрежеде үйренисип кеткенимизден итибар да бермеймиз. Итибарсызлықтың, арқайыншылықтың ақыбетинде келешекте және қанша адам суўға кетип өлиўи мүмкин? Буның алдын алыўға бола ма? 11-июль күни өз сораўларыма жуўап таба алмай, ақыры, Қарақалпақстан Республикасы Айрықша жағдайлар басқармасына хат жаздым.

Баста Басқарманың баспасөз хаткери менен баланыс орнатыў қандай қыйын болғанын, сонлықтан министрликтиң өзине шығып Самандар Хикматуллаев пенен сөйлесип кейин «нормально» сөйлесиўге ерискенимди айтпай-ақ қояйын.

Өзбекстан Республикасы Айрықша жағдайлар министрлиги баспасөз хаткери Самандар Хикматуллаевтың берген мағлыўматына қарағанда, жақында бир ўәлаятта әке өз улын қутқармақшы болған. Шөгип атырған адамды қалай қутқарыў туўралы жетерлише мағлыўматқа ийе болмай турып ҳәрекет еткени ушын әкеси де, баласы да суўға кетип қайтыс болыпты. Шөгип атырып не ислеўди, шөгип атырған адамға қалай жәрдем бериў кереклигин билмеген адамның өмири, әлбетте, жоқары қәўип астында. Республикамыздың қайсы орынлары шомылыў ушын белгиленген ямаса белгиленбеген. Айрықша жағдайға түсип қалған ўақытта қандай ҳәрекет етиў кереклигин билиў ҳәммениң ўазыйпасы. Бирақ адам бундай жағдайға түсиўин алдыннан биле алмайды. Түсип қалған жағдайда қандай ҳәрекет етиўди билиўи ушын тийисли жуўапкер шөлкемлер үгит нәсият жумысын алып барыўы керек. Соның менен бирге, бул журналистлердиң де ўазыйпасы. 

 

Дыққат етиң! Бул мағлыўмат Қарақалпақстан Республикасы Айрықша жағдайлар басқармасы тәрепинен берилген:

“Ҳәммемизге белгили, Қарақалпақстан Республикасында рәсмий шөлкемлестирилген пляж зоналары жоқ. Бирақ ири дәрьялар қатарына кириўши Әмиўдәрьямыз, онлаған каналларымыз, жүзлеген көллеримиз бар. Булардың биреўи де ҚОРЫҚЛАНБАЙДЫ. Бир ғана Айрықша жағдайлар басқармасының алып барып атырған ямаса айырым хызметлер менен шөлкемлестирилип атырған илажлар жетерли емес. Соның ушын, ҳүрметли ата-аналар өз перзентлериңизге белгисиз болған, шомылыў ушын белгиленбеген суў ҳәўизлеринде шомылыў инсан өмири ушын қәншелли қәўипли екенин түсиндириўимиз керек. Бир пуқарамызға шомылыў өмир ушын қәўипли екенлигин түсиндирген ўақтымызда ол жақсы қабылламайды, мен ҳәмме ўақыт усы жерде шомылып келгенмен, мениң менен бундай ўақыя болмайды, деп ойлайды. Спиртли ишимликлер ишип шомылыў, суўда болып турып түрли шоқлық етип, ойынлар ойнаў ямаса узақ аралыққа жүзип кетиў, өзине артықша исениў сыяқлы жағдайлар усылар қатарынан”.

Қолымдағы мағлыўматта айтылыўынша, суўға кетип қайтыс болыў жағдайларының Республика аймағында жылдан-жылға көбейип баратырғанлығы себепли Министрлер Кабинети тәрепинен 2016-жылы “Өзбекстан Республикасы акваторияларының пляж зоналарында дем алыўшылардың қәўипсизлигин тәмийинлеўге байланыслы қосымша илажлар ҳаққында”ғы 164-санлы арнаўлы Қарары қабылланған. Буннан тысқары, ҳәр жылы “Шомылыў мәўсими дәўиринде Республика акваторияларында пуқаралардың қәўипсизлигин тәмийинлеў бойынша илажлар Бағдарламасы” ислеп шығылып орынлаўға қаратылған.

Қарақалпақстан Республикасы Айрықша жағдайлар басқармасы жоқарыдағы ҳүжжетлердиң орынланыўын тәмийинлеў мақсетинде 2018-жылдың май, июнь ҳәм июль айларында бир қатар тийисли шөлкемлер менен бирге Нөкис қаласынан өтиўши “Дослық” ҳәм “Каттагар” каналларында 7 мәрте рейдлер өткерген.

Енди статистикаға нәзер аўдарсақ, усы жылдың 12-июль ҳалатына суўға кетип қайтыс болғанлардың саны 7 адамды қурайды. Қарақалпақстан Республикасы аймағында суўға кетиў менен байланыслы айрықша жағдайлар Әмиўдәрья ҳәм Нөкис қаласынан өтиўши “Дослық” ҳәм “Каттагар” каналларында жүз берген (!).

Қарақалпақстан Республикасы Айрықша жағдайлар басқармасына берген сораўларымнан екеўи жуўапсыз қалды.

  1. Қарақалпақстан Республикасы бойынша 2018-жылдың жаз мәўсиминде шомылыў ушын белгиленГен орынларда суўға кетип қайтыс болыў жағдайлары қаншаны қурады? Соннан балалар, жас өспиримлер саны қаншаны қурайды?
  2. Шөгип атырған адамның өзи оған басқа шахс тәрепинен жәрдем берилип атырғанда ислеўи керек болған биринши ҳәрекети қандай болыўы керек?

Биринши сораўдың жуўабы жоқ. Себеби Қарақалпақстанның бирде-бир орнында ағын суўда шомылыў ушын белгиленген орын жоқ. Ал, суўға кетип қайтыс болғанлардың ишинде қаншасы балалар ҳәм өспиримлер екени ашық қалды.

Екинши сораўды қызық көрип, усындай да сораў бола ма, шөгип атырған адам не ислеў керек?! «Жәрдем бериң» деп бақырыў керек, деп атырған болсаңыз қәтелесесиз… бул сораўға жазба түрде де, телефон арқалы да Басқармадан жуўап ала алмадым. Бирақ Россия Федерациясының «МЧС» сайтынан сораўыма жуўап таптым. Берген сораўым «орынсыз» емес екен…

Маған аўызша берилген мағлыўматты келтирейин. Белгиленбеген орында адам шомылып суўға кетсе Айрықша жағдайлар басқармасы хызметкерлери ол жерден тек «өликти» алыўға барады (!). Қәншелли суўықлық. БелгиленБеген жерде шомылған болса, өз обалы өзине, деген жуўмақ келиўи керектей. Бирақ, жабық бассейинлерден басқа ҳеш бир жер шомылыў ушын белгиленбеген!!! Мақаланың басында берилген мағлыўматта солай делинген:  

“Ҳәммемизге белгили, Қарақалпақстан Республикасында рәсмий шөлкемлестирилген пляж зоналары жоқ. Бирақ ири дәрьялар қатарына кириўши Әмиўдәрьямыз, онлаған каналларымыз, жүзлеген көллеримиз бар. Булардың биреўи де ҚОРЫҚЛАНБАЙДЫ. Бир ғана Айрықша жағдайлар басқармасының алып барып атырған ямаса айырым хызметлер менен шөлкемлестирилип атырған илажлар жетерли емес”.

Басқарманың берген мағлыўматында айтылыўынша суўға кетип қайтыс болғанлардың себеби анықланғанда, басым көпшилиги спиртли ишимлик ишип, терлеп турып, жүзиўди билмей турып ҳәм суўда жалғыз шомылғанда суўға кетип қайтыс болған.

 

Мениң жеке пикирим, адам суўға шөгип атырған ўақытта не ислеўди, қандай ҳәрекет етиўди билмеўи де булардың қатарындағы себеп болыўы керек.

 

Бизлер суўға шөккен адамды қалай қуткарыў туўралы, оған көрсетилетуғын биринши жәрдемди ТВ’дан, газета-журналлар, буклетлерден көп көрип жүрмиз. Буған мысал сыпатында, Айрықша жағдайлар басқармасының берген буклетин айтсақ болады (мақаланың соңында келтиремен). Ал, бирақ шөгип атырып өз жаныңды қутқарыў ушын, дым қапылғанда, оны сақлап қалыўға гүресиў ушын не ислеў керек, буны Айрықша жағдайлар басқармасы түсиндирип, көрсетип берип атыр ма? Түсиндирди ме, көрсетти ме улыўма? Өзбекстан Республикасы Айрықша жағдайлар министрлигиниң рәсмий веб-сайты, министрлик қурамында шығатуғын газета-журналлардың электрон санлары үйрениў объектиме айланды. Өзбекстан бойынша бир министрлик, Қарақалпақстан бойынша бир басқарма “неужели” (қарақалпақшам жетпей) шөккенде не ислеў кереклиги туўралы улыўма мағлыўмат келтирмеген болса, деп изледим. Тапқанларым: «Favqulodda vaziyatlarda qanday harakat qilish kerak?», «SUVDAN EHTIYOT BO’L»! (Қызық, суўдан абайлы бол деген дурыс па, суўда абайлы бол деген дурыс па? Грамматикалық қәте ҳәмме жерде табылады. Ол ҳаққында кейин яхшы). Тапқаным сораўыма толық жуўап бола алмады.

Тек ғана суўда шөгип атырған адамды қалай қутқарыў туўралы көп, дым көп айтылған. “Суўға шөгиў менен байланыслы айрықша жағдайда суўға шөгип атырған адамға биринши жәрдем бериў – суўға шөгип атырған адамның арқа тәрепинен барып шашынан услап тартылады. Шашы болмаған жағдайларда оң қол астынан қолды өткерип мойнынан усланған ҳалда арқа тәрепке қарап жүзип шығылады”, - деген жуўап берилди Айрықша жағдайлар басқармасынан.

Интернет бар (қудайға шүкир). Россияның МЧС сайтынан алынған суўға шөгиў ўақтында ислеў керек ҳәрекет ҳәм шөгиўшини қутқарыў ўақтында не ислеў кереклиги ҳаққында толығырақ мағлыўмат пенен танысың.

 

«Көпшилик адамлар жүзгенди жақсы көреди. Айырымлары жақсы көнликпеге ийе, халықта ондай адамларды «өзин суўдағы балықтай сезеди», дейди. Бирақ, соны есте сақлаў керек, суўда ҳәмме теңдей. Суўда ҳәр ким шөгип кетиўи мүмкин, ҳәттеки жүзиў бойынша спорт устасы да.

Көпшилик жағдайда бахытсыз ҳәдийсе гүўалардың көз алдында жүз бериўи мүмкин. Буның себеби шөгип атырған адамды байқаў қыйын ҳәм ол әдетте үнсиз болады. Әтирапындағылар адамның шөгип атырғанын, оған жәрдем керек екенин, оны қутқарыў зәрүрлигин дәрҳал аңламаўы мүмкин. Шөгиўшини қутқарыў – шөгип атырғанның өзине де байланыслы. Ҳәр бир адам шөге баслаған ўақытта не ислеў кереклигин билиўи керек. (Қандай ўақытта суўға түспеў кереклигин мақаланың ең соңында берилген буклеттен билсеңиз болады).

 

Шөгип баслағанда не ислеў керек

 

Биринши ҳәм ең баслысы – тынышланыў ҳәм албырамаў.

 

Бақырыўға ҳәрекет қылмаң. Шөгип атырған адамлар физиологиялық жақтан бақыра алыў мүмкиншилигине ийе емес: олар биресе суўдың астына кетеди, биресе суўдың бетине шығып, тек ғана дем алып ҳәм дем шығарыўға үлгереди. Буннан соң және суў астына кетеди. Бақырыўға ҳәрекет етиў тек суў жутыў менен жуўмақланады.

Горизонтал ҳалатта усланып турыў ушын өкпеңизге ҳаўаны толтырың, ҳаўаны услап турың ҳәм әсте ҳаўаны шығарың. Суўда усланып турыўға болатуғын және бир усыл «қалқы» усылы. Буның ушын дем алыў керек ҳәм суўға бетиңизди батырып, дизелерди қоллар менен қушақлап оларды денеге қысыў керек. Суўға әстелик пенен дем шығарып, қайтадан ҳаўа жутың.

Егер сүңгиў ўақтында координацияны жоғалтып алсаңыз азырақ дем шығарың: ҳаўа көбиклери жоқарыға жолды көрсетеди.

Егер аяғыңыз тартылып қалса – мәлим бир секундқа суўдың астына сүңгип, аяғыңызды туўырлаң ҳәм аяғыңыздың бас бармағынан услап өзиңизге қатты тартың; күш жыйнап алғаныңыздан соң жүзип шықсаңыз болады.

Есте сақлаң – ағысқа қарсы жүзиўге болмайды.

Ең соңғы қатар егер сиз теңизде шөгип атырған болсаңыз ғана тийисли.

 

Егер теңизде шөгип атырған болсаңыз не ислеў керек

 

Океанда ҳәм теңизде суўда шөгип кетиў менен байланыслы көпшилик бахытсыз ҳәдийселер кери ағыслар себебинен болады. Бундай ағысқа түсип қалғанда ағыс адамды бир сәтте теңизге алып кетеди. Егер сизиң әўметиңиз келмей, бундай жағдайға түсип қалсаңыз:

Тынышланың ҳәм албырамаң;

Ҳеш қандай жағдайда да ағысқа қарсы бағытта туўры артқа жүзиўге ҳәрекет етпең. Дүнья жүзинде ҳеш қайсы бир спортшы бундай ағыстан өтип кетиўге уқыплы емес, сиз тек ғана күшиңизди жоғалтасыз ҳәм жағадан және де алысырыққа кетип қаласыз;

Буның орнына – шетке жүзиўге ҳәрекет етиң ҳәм ағыс жоқ екенин сезгеннен соң, жағаға жүзиўди баслаң.

 

Шөгип атырған адамды қалай қутқарыў керек

 

Суўда сизиң қасыңызда шомылып атырған адам өзин басқаша тутып атырса не ислеў керек? Биринши нәўбетте, оннан ҳәммеси жақсы ма, деп сораң. Егер шомылып атырған адам сиз бенен сөйлессе, демек ҳәммеси жақсы. Егер сораўыңызға жуўап бере алмаса, яки қыйналып атырса демек оны қутқарыў ушын бир минутқа шамалас ўақыт бар, болмаса ол суўдың астына кетеди.

Шөгип атырған адамлар толық шөгип кетиўге шекем суўдың бетинде 20 секундтан 60 секундқа дейин болыўы мүмкин. Бундай жағдайларда ўақытты жоғалтпаў керек. Дәрҳал қатты даўыс пенен жәрдемге шақырың: «Адам шөгип атыр!» ямаса «Қутқарыўшылар!».

 

Жән жағыңыздан қутқарыў ушын зат излеп көриң (адамды суўдың бетинде услап турыўға жәрдем берип, оған ылақтырып узатыўға болғандай қәлеген нәрсе болыўы мүмкин).

 

Егер шөгиўшиге өзиңиз жузип барыўды шешкен болсаңыз суўдың ағысын, самалды, қарсылықты ҳәм аралықты есапқа алың. Адамға жақынласқаннан кейин оны тынышландырыўға ҳәрекет етиң. Егер ол өзиниң ҳәрекетлерин басқарыўға уқыплы болса, ол гезде сизиң ийниңизге асылыўы керек. Егер бундай болмаса шөгиўши адамға жәрдем бериў ушын суўдың астынан сүңгип, оны услап алың (шашы болса аңсатырақ) ҳәм жағаға алып шығың.

Егер адам суўдың астына кетип қалған болса, оны излеп табыўға ҳәрекет етип көриң. Шөккен адам суўда 6 минутқа шекем қалған болса оның жанын сақлап қалыўдың имканы бар.

Жәбирлениўшини суўдан шығарып болғаннан кейин оны тексерип көриң, жоқарғы дем алыў жолларын суўдан ҳәм басқа затлардан тазалаң. Дем алмай атырса ҳәм жүрек искерлиги болмаса тезлик пенен биринши жәрдем илажина кирисиң. Тез жәрдем шақырың.

 

Бул мағлыўматлар кимниңдур өмирин келешекте қутқарып қалыўына жәрдем бере ме, бермей ме билмедим, бирақ, еслетпе сыпатында билип қойса зыян етпейди. Мақаланың басында берилген мағлыўматты умытпаң! «Қарақалпакстан Республикасында рәсмий шөлкемлестирилген пляж зоналары жоқ. Бирақ ири дәрьялар қатарына кириўши Әмиўдәрьямыз, онлаған каналларымыз, жүзлеген көллеримиз бар. Булардың биреўи де ҚОРЫҚЛАНБАЙДЫ». Суўдан емес, суўға шомылыўға барғанда абайлы болың. Өзиңизди жақынларыңыз ушын асраң!

 

Лола Қаллыханова,

журналист

 

Буклет ҳәм басқа да мағлыўматлар

7 адам суўға кетип қайтыс болды. Қарақалпақстанда рәсмий шөлкемлестирилген пляж зоналары жоқ

 

7 адам суўға кетип қайтыс болды. Қарақалпақстанда рәсмий шөлкемлестирилген пляж зоналары жоқ

 

7 адам суўға кетип қайтыс болды. Қарақалпақстанда рәсмий шөлкемлестирилген пляж зоналары жоқ

 

7 адам суўға кетип қайтыс болды. Қарақалпақстанда рәсмий шөлкемлестирилген пляж зоналары жоқ

 

7 адам суўға кетип қайтыс болды. Қарақалпақстанда рәсмий шөлкемлестирилген пляж зоналары жоқ

 

7 адам суўға кетип қайтыс болды. Қарақалпақстанда рәсмий шөлкемлестирилген пляж зоналары жоқ

 

7 адам суўға кетип қайтыс болды. Қарақалпақстанда рәсмий шөлкемлестирилген пляж зоналары жоқ

 

7 адам суўға кетип қайтыс болды. Қарақалпақстанда рәсмий шөлкемлестирилген пляж зоналары жоқ

 

7 адам суўға кетип қайтыс болды. Қарақалпақстанда рәсмий шөлкемлестирилген пляж зоналары жоқ

 

скачать dle 10.6фильмы бесплатно



  • 14-07-2018, 23:13 |
  • 987