«…деп жуўмақ шығарған болсаңыз, демек, ҳеш нәрсени түсинбепсиз. Умытың бул мақаланы!»

Өткен ҳәпте ақырларында Интернет тармағының миллий сегментинде ең көп додалаўға себепши болған теманың бири Өзбекстан Жаслар аўқамының баслығы Қаҳрамон Қуранбаевтың жас келин-күйеўлердиң той кортежин тоқтатып, оларды таксиге миндирип жибергени болды. Интернет тармағында еки топарға бөлинип айтысыўлар жүрип атырған дәўирде xabar.uz сайтында журналист Саид-Абдулазиз Юсуповтың «Тоқтатылған кортеж яки XXI әсир большевизми ҳаққында» мақаласы жарық көрди.

Төменде усы мақаланың қарақалпақша тексти нәзериңизге усынылмақта.

 

Тоқтатылған кортеж яки XXI әсир большевизми ҳаққында

 

Ақырғы күнлердиң ең пикирталас темасы Жаслар аўқамы баслығының той кортежин тоқтатқаны ҳәм келин-күйеўди таксиге отырғызып жибергени болды. Биймәлел айтыў мүмкин, көпшиликти, әсиресе интернет әлеми ўәкиллерин бул ҳалат екиге бөлип жиберди ҳәм бул еки тәрептиң ҳәр бири таўдан түсип атырған селдей жолларындағы ҳәмме нәрсени жуўып келип, бир-бирине пәт пенен келип урылды. Кейинги басқышта бир-бирин түсинбеген, түсиниўди қәлемеген ҳәм пүткил бийкар еткен бул еки күш улыўма ағымға айланып және де көбирек апат жеткериўи ҳеш гәп емес.

Мен ҳәзир баслықтың ҳақ яки наҳақлығы ҳаққында бирдеңе деўден, бул исине баҳа бериўден тыйыламан. Ҳаслында буған мораллық ҳақым бар еди. Усы илажда жүдә көп темалар көтерилген, қызғын саўал-жуўаплар болған, басламалар алға сүрилген еди. Лекин гәп арасында айтып кетилген бир ўақыя ҳәммесине сая салып биринши орынға шығып кетти ҳәм ҳәммениң аўзына түсти. Журналист Азиз Қаршиев усы тема бойынша кең қамтылған мақала жазды да Жаслар аўқамы баслығын отставкаға шығарыў мәселесин ортаға таслады.

Соннан соң бул тема қайтадан қозғалды да социаллық тармақларда өзгеше пәт пенен талқылана баслады. Әйне усы жерде бөлиниў жүз берип, еки тәреп бир-бирине ашықтан-ашық соққылар бериўге киристи. Жағдайды дүземекши болған Қаҳрамон Қуранбаевтың тиккелей интервьюи оннан бетер кери тәсир етип, таласларды бетер гүжитти. Кеше ғана бир-бирин ҳүрмет етип пикир билдирип атырғанлар енди жаўласыўға қарады.

Соққылар белден төменге ғана емес, төменниң де нәзик жерлерин таўып бериле баслады. Еле де бизде митинглер, ғалаба наразылықлар өткериў әдет түсине кирмеген яки бундай процесслерди мәмлекет қатаң қадағалайды. Болмаса усы тема бойынша аўыз көпиртип, клавиатураны мушлап атырғанлар бир жерде ушырасып қалағойса, бири-бирине пышақ урыўдан да қайтпайды (өзи сақласын).

Улыўма, бул гәплердиң ҳешқайсысы енди жаңалық емес. Айтпақшы болғаным пүткиллей басқа мәселе еди.

Бир саўал — жүдә майдаланып кетип атқан жоқпыз ба?

Әйне усы тема талқыланып атырғанда Президент ШБШ саммитинде қатнасты, онда регионның көплеген жүдә салмақлы мәселелери додаланды. Ҳәтте айрықша баслама менен жасларға мүрәжатнама да ислеп шығылды. Бирақ биз буларға итибар бермедик, баслама менен ҳәтте таныспадық та. Көпшилигимиз Қытайда Циндао деген қала бар екенлигин де билмес едик, ҳаслында. Дүнья сиясатында да сенсациялық ўақыя жүз берди — Дональд Трамп Ким Чен Ин менен ушырасты. Лекин бундай «майда-шүйде» мәселелер бизге керек емес! Бизге той мәселеси болса, кортежлердеги автомобиллер саны шайналса, оны тоқтатпақшы болған адамның гөжени төгип қойғаны додаланса, сол әҳмийетли есапланады.

Азиз Қаршиевтиң мақаласы «Кun.uz» сайтында жәрияланды ҳәм жүдә үлкен талқылаўларға себеп болды. Қала берсе, усы сайт (ҳәм басқа бир қатар сайтлар, соның ишинде «Хаbar.uz» да) бирнеше күн алдын Арал машқаласына байланыслы дүркин мақалалар жәриялаған еди. Мәмлекетимиз басшысы да БМШда баянат ушын қысқа ўақыт берилгенинен үнемли пайдаланып, пүткил регионды азаплап атырған машқала ҳаққында айтқан еди. Лекин бүгин гегирдегимиз қызарғанша тартысып атырғанлар арасынан бирде-биреўимиз усы тема астына еки қатар комментарий жазыўды, машқала шешимине пайдамыз тиймесе де, өз мүнәсибетимизди көрсетиўди лазым таппадық. Ақыры кортеж мәселеси турғанда, Аралға не бар?!

Адамзаттан аўыр соққы деп, жарақаты питпеген тәбият та жуўап берди. Арал ҳаққындағы мақалалардың изи суўымай турып Қарақалпақстан ҳәм Хорезмге дуз жаўды. Бул тема ҒХҚда рәсмий түрде сәўлеленбеди, және интернетте талқылаўларға себеп болды. Айырым тийисли қәнигелер қысқа мүддетли шығыўларында да бул жағдайды жасырыўға урынды. Бирақ терең ойлап қаралса, тәбият бул ҳәдийсе арқалы бизге сигнал берип атырғанын ҳәммемиз сезип турдық. Солай болса да, бул тема бизиң қымбатлы ўақтымызға арзымады. Жаслар аўқамы тойды бузғаны сыяқлы мәселе турғанда, дуз боранлары менен кимниң жумысы бар?

Елимизде ҳәм улыўма әтирапымыздағы аймақларда көрилмеген қурғақшылық хүким сүрмекте. Несийбемизди жетистирип бериўшилердиң ярымы ҳасылдың пәс баҳаланып атырғанынан, қалған ярымы суў мәселесинен қыйналмақта. Қаладағы салқында отырып алып, мониторға тигилиўинше заўықланып атырғанлар Қуранбаевтың абыройын төгиў ушын «гүресип атырғанда» сурхандәрьялы дийқанның пиязы даланың өзинде ширип питти,  самарқандлы дийқанның бир жыл жер тинтип жетистирген картошкасы қум баҳасында сатылмақта. Бул тема интернетте де кең сәўлеленди, лекин жәрияланған мақалалар жүз болса, оларға қалдырылған комментарийлер (яғный қатнаслар, белсенди пуқаралық позициясы) ары кетсе бес жүздей-ақ. Ал тоқтатылған машиналар менен таксиде жөнетилген келин-күйеў бойынша алақандай мақала темасында миллионыншы пикирди қалдырғанымыз анық! Және қандай жазады дең: «Өзи бул жас ийтлер вашше өзинен кеткен еди. Жоғалтыў керек ҳәммесин», «Егер сол Куранбаев дегени мениң тойымды тоқтатса, Камолотына от қояр едим», «Сен өзиң кимсең, дәслеп баслығымыздай болып ал, соң арпылдайсаң. Қуранбаев мениң қаҳарманым. Ол жүз процент ҳақ».

 «Бул идеология мәселеси, жаслар сиясатына тийисли тема болғаны ушын көп талқыланды» дерсиз. Бәлким солай шығар да. Бирақ бүгин бул темада жаға жыртысып атырғанлар, Қаҳрамон Қуранбаевқа балшық атып атырғанлар менен «мәртлерше» қорғап атырғанлар мәмлекеттиң миллий идеясы дәрежесине көтерилген «Раўажланыў стратегиясы» ҳаққында ярым бет түсиник бере алармекен? Яки әҳмийетлилиги себепли, раўажланыўда  әҳмийетлилиги әллеқашан өз дәлийлин тапқаны ушын жыл атына да киргизилген инновациялар мәселесин қашан биз жан күйдирип талқыладық?! Ақыры инновация сөзиниң өзи жаслар түсиниги менен бир емес пе? Яқ, бизге усындай арзан темадағы пикирталаслар керек! Илажы болса талас сондай күшейсин, ҳәтте дүбелей көтерилсин!

Өзи биз ўақыяны, себеплер шынжырын үйрениўге емес, шынжырдың бир буўынындағы шаўқымға көбирек ышқыпаз болып кетпедик пе екен? Бир мысал: сақал темасының да әбден сыйқағын шығардық. Мусылманның сүннети деп жар салғанымызға мусылман еместиң де сақалы шығып кеткендей болды. Лекин шахсый бақлаўымда усы сақал ҳәм ашшы қыйқыў ийелериниң дин-исенимдеги ғайратын көрмедим. Хош, қолымызды көксимизге қойып айтайықшы — мусылманлық шәрти тек сақал ҳәм оны өсириўден ибарат па еди?

Бизге себеп әҳмийетли емес, ақыбети жеткиликли. Бир жағын услап алсақ болғаны, тамам! Коммунистлик идеология гүллеген ўақытлары бир ғайраткер кимдидур жазалаў мақсетинде «Сен сыяқлылар бар екен, коммунизм қурып болмайды» деп жибереди. Жазаланыўшының көзлери жарқ етип: «Сен коммунизм қурып болмайды, дедиң» деп өзине асылып, ғайраткердиң өзин айыплы етип қойған екен. Биз де үзилген алманы орнына қойдырып бересең деп жылаған баланың исин қылып тартысып атырғандай болып атырмыз.

Келиң енди, теманы өзгертейик. Сәл басық болайық!

Жеке өзим алдын ҒХҚ ҳәм социаллық тармақларды басқарыў арқалы түрли мәмлекетлердеги жағдайды изден шығарып жибериўши күшлерге исенбес едим. Тап усы ўақыядан соң исенип атырман! Бизге тийкарында шеттен турып жағдайды изден шығарыўшы қара күшлер де шәрт емес екен. Өзимиз ўақыя жаратамыз, өзимиз қәўетерге өш аламанға айланамыз ҳәм ақыр-соңында арзымас нәрсе үстинде өзимиз бир-биримиздиң гөшимизди жеймиз. Дурыс, Қуранбаевтың бул гәплери салмақлы пикирталасқа, өзара ҳүрмет сақланған тартысқа арзыйды. Бирақ пүткил ел жасларының еки топарға бөлинип, бир-бирлерине тис қайраўына емес! Бул жаўласыўдың зәҳәри кеткенше жыллар керек болады.

Ўақыя артынан тек ғана Қуранбаев шахсыяты ғана емес, ал улыўма Жаслар аўқамы хызмети де додалаўға араласып кетти де тийкарынан унамсыз қыйқыўлар көтерилди. Парадокс, тап кортеж ўақыясы айтылған илажда аўқамның өзине тән есабаты берилген, онда ерисилген табыслардан  жақсы тәсир алған еди көпшилик.

Анархизм руўҳыятында қараўшылар, аўқам хызметин жерге урыўшылар сөз еркинлигинен пайдаланыў пайытында анық усынысларын ортаға тасласа дурыс болар еди. Аўқам ҳәм басшысын жоқ етейик дейик, кейин не қыламыз? Бул саўалға жуўап бар ма? Жаслар мәселесинде айрықша бағдарлама яки бағдарламаға ийе болмаған, тиккелей қадағаламаған мәмлекет раўажланыўына ерисиўи мүмкин бе? Октябрь аўдарыспағында усындай жағдай жүзеге келген екен. Патша аўдарылған, большевиклер ҳүкиметти ийелеген. Бирақ бирде бир адамда мәмлекетти басқарыў тәжирийбеси де, жақсы ма – жаман ба анық ислейтуғын бир система ҳаққында түсиник те жоқ. Ҳәр күнлик мәжилислерде жағаласыўлар әдеттегидей жағдайға айланған, тартысыўлар, сөгиниўлер артынан сөзине қосылмағанларды шарта атып таслаў ҳалатлары да бақланған. Қызығы, адам өлтириўши жазаланбаған, себеби жазалаўшылар жазалаў механизмин ислеп шығыў процесинде бир-бирин бийкарлап, атып таслап атыр. Солай екен, радикал пикирлеп, ҳәммесине жуўмақ жасаўды усыныс етип атырғанлар бар екен, жағдайға сергек қараў лазым.

 

Саид-Абдулазиз Юсупов

 

Р.S. Бул қатарларды оқып, мени жолдас Қуранбаевтың қорғаўшыларынан бири яки керисинше оны жаманлаўды нийет еткенлерден деп жуўмақ шығарған болсаңыз, демек, ҳеш нәрсени түсинбепсиз. Умытың бул мақаланы!

скачать dle 10.6фильмы бесплатно



  • 14-06-2018, 18:54 |
  • 476