Саўат жетпегенде: «Дыққат, Қыдырыў!», «Улгуржи саўда орайы»

karinform.uz сайты жәмийеттеги бир жағынан күлкили, бирақ екинши жағынан ана тилимизге унамсыз тәсир етип атырған жағдайларды жарытып барады. Төменде олардың бир нешесин келтиремиз.

Саўат жетпегенде:  «Дыққат, Қыдырыў!», «Улгуржи саўда орайы»

Пайтахтымызда ашылып атырған «Улгуржи» саўда орайларын көрип қуўанып атырмыз. Деген менен, ана тилимизде «улгуржи» деген сөздиң бар екенин усы жасқа келип билмеппиз. Бирақ, өзбек тилинде бар екенлигин билетуғын едик. Бул сөздиң қарақалпақша аўдармасы «көтере» деген сөз болып, «Улгуржи саўда орайы» «Көтере саўда орайы» деп жазылыўы керек, пикиримизше. Жартылай өзбекше, жартылай қарақалпақша жазылған бул сөз дизбеги ана тилимизге жаны ашыйтуғын ҳәр қандай адамды ойланыўға ийтермелейди.

Саўат жетпегенде:  «Дыққат, Қыдырыў!», «Улгуржи саўда орайы»

Фото авторы: Парахат Ажимуратов. ҚМУ журналистика бағдарының 1-курс студенти.

 

Дыққат, ҚЫДЫРЫЎ! Қаяққа?

 

Саўат жетпегенде:  «Дыққат, Қыдырыў!», «Улгуржи саўда орайы»

 

Көптен берли ғалаба хабар қуралларында «ҚЫДЫРЫЎ» деген сөзге жийи-жийи көзим түсетуғын болып қалды. Булардың барлығы тек ғана бир мәниде: кимдур бир нәрсесин жойтқан ямаса жақын инсанын… Оларды излеп табыў мақсетинде «ҚЫДЫРЫЎ» жәриялаған. Айтқандай, мен жаңа ғана «излеп табыў» дедим бе?!
Есимизди танығанлы берли үйдегилер жақын әғайинлеримиздиң үйине мийман болып баратуғын болсақ «Бүгин қыдырып қайтамыз» десе, бизлер ғаўырласып «Қаяққа?» дейтуғын едик (Кимди? емес). Қыдырыў – бул излеў дегени ме ямаса ел аралаў, гезип жүриў ме? Қарақалпақ тилиниң түсиндирме сөзлигиниң III томы, 204-бетинде бул сөзге түсиндирме берилген. Китапта көрсетилиўинше, ҚЫДЫРЫЎ – ел аралаў, гезиў дегенди аңлатады.

 Саўат жетпегенде:  «Дыққат, Қыдырыў!», «Улгуржи саўда орайы»

Жәмийетимиздиң айнасы болған «Қарақалпақстан» телеканалындағы «ҚЫДЫРЫЎ»ға көзим түсип бираз гүрсиндим. Дурыс, бул өзбек тилиниң тәсиринде кирип келген сөз болыўы мүмкин. Деген менен, оның эквиваленти бизде жоқпеди?! Әлбетте, бар!!! Шет тиллериндеги дерлик ҳәр бир сөздиң эквиваленти бизиң ана тилимизде бар. Өйткени, белгили алым Шоқан Ўәлийханов: «Егер түркий тиллердиң барлығын түсингиң келсе, дәслеп қарақалпақ тилин үйрен», - деп бийкарға айтпаған. 
Сол «ҚЫДЫРЫЎ»дың да нағыз аўдармасы – ИЗЛЕЎ. Егер басқа тиллерден кирип келип атырған сөзлерди бир-еки ҳәрибин «қарақалпақшалап» аўдармалай берсек, тилимиз байымайды, керисинше ӨЛЕДИ. Мен ана тилимизде эквиваленти бола турып, оны пайдаланбай, умытып кетпеўди ҳәм оны келешек әўладларға жеткерип бериў ҳаққында өз пикирлеримди билдирдим.

Ислам Матеков

скачать dle 10.6фильмы бесплатно



  • 22-07-2017, 08:49 |
  • 477