Қарақалпақстанның Жер ҳаққындағы нызамы ҳәм Өзбекстан Республикасы Жер кодексине бир неше қосымшаларды киргизиў усынысын билдиремен – журналист Лалагүл Қаллыханова

Қарақалпақстанның Жер ҳаққындағы нызамы ҳәм Өзбекстан Республикасы Жер кодексине бир неше қосымшаларды киргизиў усынысын билдиремен – журналист Лалагүл Қаллыханова

 

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңесиниң makan.uz’дың жер мәселеси бойынша жазған арзасына жуўабынан соң «Жер ҳаққында»ғы Қарақалпақстан Республикасы нызамы (кейинги орында Нызам деп жазылады) менен Өзбекстан Республикасы Жер кодексин (кейинги орынларда Кодекс деп жазылады) шолып шықтым ҳәм бул еки нызам ҳүжжетине өзгерислер киргизиў керек деп есаплайман.

 

Қарақалпақстан Республикасы Жер ҳаққындағы нызамының 1-статьясында «Жер улыўма миллий байлық болып табылады, Қарақалпақстан Республикасы халқының тиришилиги, ҳәрекет етиўи ҳәм пәраўанлығының тийкары сыпатында оннан ақылға уғрас пайдаланыў зәрүр ҳәм ол мәмлекет тәрепинен қорғалады» делинген. Араб шейхына жер бериў мәселеси интернет тармақларында халық тәрепинен кең додаланды, ҳәттеки сырт ел ғалаба хабар қуралларынан да жарытылды. Бирақ, бул мәселеге Жоқарғы Кеңес те, Министрлер Кеңеси де рәсмий мүнәсибет билдирмеди. Сол қатары, Министрлер Кабинети де. Бундай тым-тырыслықтан соң жоқары органлардың халық алдындағы жуўапкершилигин арттырыў, жерди ижараға бериў мәселесинде халықтың да белсендилигин тәмийинлеў ушын Кодекс ҳәм Нызамды қайта көрип шығыў талап етилмекте.

 

Ең биринши нәўбетте, «шет елли инвесторларға, елшиханаларға, юридикалық ҳәм физикалық шахсларға қысқа/узақ мүддетке жер ажыратыўда халықтың разылығын сораў» деген қосымша Кодекске де Нызамға да киргизилиўи тийис. Мысал сыпатында, Қазақстан менен Қырғызстан Республикаларындағы жерлерди Қытайға ижараға берген ўақытта халықтың наразылық ҳәрекетлерин келтирсек болады. Басшылардың коррупцияға берилип өз қызығыўшылықлары ҳәм шет елли шериклери менен жақсы қарым-қатнасық орнатыў ушын миллий байлық саналған жерлерди арзан баҳада ижараға бериўи кеширип болмайтуғын ис-ҳәрекет. Халық разылығысыз жерлердиң шет елли инвесторларға берилиўине және бир себеп, сол еллердиң Президентлери узақ жыллар даўамында Президент болып қайта-қайта сайлана бериўи, нәтийжеде Жоқары ҳәкимиятта коррупцияның тамыр атып кетип, нызамларға емес, жеке шахсқа бойсыныў жағдайлары болмақта. Коррупция, қарақалпақ тилиндеги парахорлық ерте заманлардан киятырған иллет, ол бүгин де турмысызда бар. Қоңсы еллердеги сыяқлы жағдайлардың өз елимизде болмаўы ушын, Ҳүкиметке ким баслық болып келсе де «жерди қысқа/узақ мүддетли ижараға бериў сол жерде жасаўшы жергиликли халықтың разылығы менен әмелге асады» деген қосымшаның Кодекс пенен Нызамға киргизилиўи коррупцияның тәсирин азайтыўға себеп болады.

 

Даўам етемиз, енди Кодекс пенен Нызамдағы статьяларды бир-бири менен салыстырып көремиз ҳәм усынысымызды келтиремиз. Өзбекше жазылғаны Өзбекстан Республикасының Жер кодекси, ал қарақалпақша жазылғаны болса Қарақалпақстанның Жер ҳаққындағы нызамы. Асты сызылған қатарларға дыққат аўдарың.

 

 

23-модда. Ер участкалари бериш (реализация қилиш)

Ер участкаларини эгалик қилиш, фойдаланиш учун, ижарага ва мулк қилиб бериш (реализация қилиш) ер ажратиш тариқасида амалга оширилади.

Ер участкаларини ажратиб бериш (!) Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси, вилоятлар, Тошкент шаҳри, туманлар, шаҳарлар ҳокимлари томонидан қонун ҳужжатларида белгиланадиган тартибда амалга оширилади.

 

 

22-статья. Жер участкаларын бериў (реализация етиў)

Жер участкаларына ийелик етиў, пайдаланыў ушын, ижараға ҳәм меншикке бериў (реализация етиў) жер ажыратыў тәртибинде әмелге асырылады.

Жер участкаларын ажыратып бериў (!) Қарақалпақстан Республикасы Министрлер Кеңеси, районлар ҳәм қалалардың ҳәкимлери тәрепинен нызам ҳүжжетлеринде белгиленген тәртипте әмелге асырылады.

 

24-модда. Ер участкаси ижараси

Ер участкасининг ижараси ер участкасига ижара шартномаси шартларида муддатли, ҳақ эвазига эгалик қилиш ва фойдаланишдан иборатдир.

Ер участкасини шартнома асосида қуйидагилар ижарага берадилар:

Ўзбекистон Республикаси фуқароларига ва юридик шахсларига — туман ва шаҳар ҳокимлари;

Ер участкасини шартнома асосида қуйидагилар ижарага берадилар:

Ўзбекистон Республикаси фуқароларига ва юридик шахсларига — туман ва шаҳар ҳокимлари;

Ер участкаларини ижарага олганлик учун ҳақ тўлаш тартиби ва унинг миқдори ижара шартномасида қонун ҳужжатларига мувофиқ белгиланади.

Ер участкаларини ижарага бериш тартиби (!) Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади.

 

23-статья. Жер участкасы ижарасы

Жер участкасының ижарасы жер участкасына ижара шәртнамасы шәртлеринде мүддетли, ҳақы төлеў есабына ийелик етиў ҳәм пайдаланыўдан ибарат.

Жер участкасын шәртнама тийкарында төмендегилер ижараға береди;

Өзбекстан Республикасы пуқараларына ҳәм юридикалық шахсларға Қарақалпақстан Республикасы Министрлер Кеңеси, қала ҳәм район ҳәкимлери;

сырт ел инвестициялары қатнасындағы кәрханаларға, халық аралық бирлеспелер ҳәм шөлкемлерге, сырт еллик юридикалық ҳәм физикалық шахсларға Қарақалпақстан Республикасы Министрлер Кеңеси.

Жер участкаларын ижараға бериў тәртиби (!) Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинети тәрепинен белгиленеди.

 

Көрип турғаныңыздай, жерди ажыратып бериў ҳуқықы жергиликли ҳәкимият органларына берилген, ал оны ижараға бериў тәртиби болса Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинети тәрепинен белгилениўи айтылған.

 

Усы орында Кодекс ҳәм Нызамға киргизилиў керек қосымша: Жер участкаларын ижараға бериў тәртиби (!) Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинети тәрепинен белгиленеди.

 

Қосымшада былай баянланса:

«Жер участкаларын ижараға бериў тәртиби Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинети тәрепинен сол жердеги жергиликли халықтың разылығы есапқа алынған жағдайда белгиленеди».

 

28-модда. Ер учун ҳақ тўлаш

Ер участкалари ижарага берилганда ер учун ҳақ ижара ҳақи шаклида олинади. Ижара ҳақи ер солиғига тенглаштирилади. Ер участкаларини ижарага олган шахслар ер учун ижара ҳақини ер солиғи тўловчилар учун белгиланган тартибга мувофиқ бюджетга тўлайдилар.

 

27-статья. Жер ушын ҳақы төлеў

Қарақалпақстан Республикасында жерден пайдаланғанлық ушын ҳақы төленеди.

Өз ийелигинде ҳәм пайдаланыўында және меншигинде жер участкалары болған юридикалық ҳәм физикалық шахслар жер ушын ҳақы төлейди. Жер ушын ҳақы ҳәр жылы төленетуғын жер салығы есабында алынады, оның муғдары жер участкасының сапасына, жайласыўына ҳәм суў менен тәмийинлениў дәрежесине қарап белгиленеди.

Жер салығының ставкалары, оны есаплаў ҳәм төлеў тәртиби нызам ҳүжжетлери менен белгиленеди.

Жер участкалары ижараға берилгенде жер ушын ҳақы ижара ҳақы түринде алынады. Ижара ҳақы жер салығына теңлестириледи. Жер участкаларын ижараға алған шахслар жер ушын ижара ҳақысын жер салығын төлеўшилер ушын белгиленген тәртипке муўапық бюджетке төлейди. (ҚР ЖК 25.04.2009-ж.  240/III-санлы Қарарына тийкар өзгерислер киритилген).

 

Бул жоқарыдағы еки статьядан көриўге болады, төлемлер бюджетке төленеди. Өзбекстан Республикасында бюджет биреў. Яғный, улыўма қазан. Қарақалпақстан Республикасы қарақалпақ халқының тарийхый жери. Сонлықтан, усы аймақтың жерлери ижараға берилиўи, пайдаланылыўы даўамында төлемлердиң Қарақалпақстан Республикасының жергиликли бюджетине түсиўин ҳәм сол аймаққа жумсалыўын нәзерде тутыўшы жаңа қосымша Кодес пенен Нызамға киргизилиўи керек.

 

Қосымша былай баянланса:

«Қарақалпақстан Республикасы аймағынан жер участкаларын ижараға алған шахслар жер ушын ижара ҳақысын жер салығын төлеўшилер ушын белгиленген тәртипке муўапық жергиликли бюджетке төлейди. Бул түскен төлем пулы ижараға берилген жер жайласқан район/қаланың өзине жумсалады». 

 

Өзбекстан Республикасы Жер кодексиниң 3-статьясында: «3-модда. Ер тўғрисидаги қонун ҳужжатлари

Қорақалпоғистон Республикасида ер муносабатлари Қорақалпоғистон Республикасининг қонун ҳужжатлари билан ҳам тартибга солинади», делинген. Демек, нызам менен Қарақалпақстанға жер қатнасығын тәртипке салыў белгилеп берилген екен, оның реализациясынан түсетуғын қәрежет те жергиликли бюджетке түсиўин ҳәм жумсалыўын тәмийинлеў керек.

 

Не ушын мен жер мәселесине буншелли қатты жан күйдирип кеттим? Себеби, бабамыз Аллаяр Досназаров ана топырғамыз, Ўатанымыздың шегарасын сызарда Үстиртте жалғыз үш күн жүрип, жолда аты өлип, өзи есинен танып қулап жатса да пидайылығын жойтпаған. Оны қутқарыўға изинен келген адамларды көрип, бар күшин жыйнап басындаға қалпағын алып, бар күши менен зыңғытып: «яқ, бул жерден қақпаң! Қалпағым түскен жерден шегараға қазық қағың» деген екен. Жерди ижараға бериў де, онда жасаў да, жумыс алып барыў да усы жердиң тарийхый ийелери болған Қарақалпақ миллетиниң әўладларына тийисли мәселе. Жер мәселеси ҳәр қандай жағдайда да усы миллет ўәкиллериниң қатнасында көрип шығылыўы ҳәм шешилиўи керек. Усы халықтың бир адамы жерди ижараға бермеймен, десе оның сөзи тыңланыўы керек. 10 адам қарсы шықса улыўма ижара темасын жабыў керек. 100 адам қарсы пикир билдирсе бул теманы улыўма көтерип те шықпаў керек.

 

Мен жоқарыда Кодекске ҳәм Нызамға киргизиў ушын усыныс сыпатында айтып өткен қосымшаларымды юрист қәнигелеримиз, ҳәттеки, әпиўайы пуқараларымыз да ойлап көрип, пикир билдирсе жақсы болар еди. Жер миллий байлығымыз, арымыз-намысымыз, мақтанышымыз. Оның әўладларымызға қарызсыз, өзимиз қалай қарызсыз етип алған болсақ солай жеткериўимиз керек. Дыққатларыңыз ушын рахмет, саў болың.

 

Лалагүл Қаллыханова,

журналист

скачать dle 10.6фильмы бесплатно



  • 26-06-2020, 00:06 |
  • 3 509