Алты қаппақ

Негизинде қаппақ емес қақпақ болыўы керек-қо. Бирақ, мен есимди билгели алты қаппақ деп билемен. Отыз жастан жоқарылар мен не айтып атырғанымды, анығырағы қайсы ойынды айтып атырғанымды жақсы биледи. Қаппақ сирә ашылған банкиниң қақпағы. Алты қаппақтың атын оқып балалығын еслегенлер болса келиң бир дем сол гезлерге қайтайық.

 

Коронавирус, анаў-мынаў деп улыўма айтпай-ақ қояйынш, ҳәммемиз бул темадан шаршадық. Араңызда бул ойынды умытпағанлар барғо сирә. Улыўма хабары жоқлар ушын алты қаппақтың ойнаў шәртин жазаман.

Ойын шәрти әп-әпиўайы. Бирақ ойнаў қып-қыйын. Оны ойнаў ушын, тактика, стратегия, энергия керек. Ең баслысы, топ керек еди).  

Мынадай қылып сызық сызылады. Соң дәл ортасына алты қаппақ ушын арнаўлы домалақ сызылады. Сол домалаққа алты ашылған банкиниң қаппағы үсти-үстине қойылады. Сызықтың еки тәрепинде еки команда турады. Ҳәр бир командада кеминде 10 адамдай болады (бизлер сөйтип ойнайтуғын едик). Командалардың бири қақпақларды жайып шығыўшы, ал екиншиси қақпақларды қорықлаўшы команда болады. Жайып шығыўшы команда дәслебинде топты жыйналып турған қақпақларға ылақтырады. Усылай етип қақпақлар жайылып қулайды. Соң, жайыўшы команда «қорықлаўшы» командаға топты қалдырады. Қорықлаўшы командада бир адам сызықтың өзинде турып, сызыққа жақынлаған ойыншыны тобы менен урып «өлтириўши» болады. Оның басқа команда ағзалары тобын әкелип бериўши болып хызмет етеди. Топ қанша алысқа ушып кетсе сонша жақсы. Ойын қурбанларсыз болмайды. Командада кимдур бәрибир «өледи». «Снайпер» сызыққа жақынлағанды «өлтиремен» деп әлбетте тобын алысқа ушырып алады. Сол моментте ҳүжимши команданың басқа ойыншылары (өлмей қалғанлары) қаппақларды сызықлардың ишине жайып үлгериўи керек. Жайыўшы команда алты қаппақты толық жайып үлгерсе ҳәм командасында «өлмей» адам қалса утқан болады. Ал егер, жайыўшы командада ойыншылар улыўма қалмаған ҳәм қақпақлар толық жайып болынбаған болса – олар утылған есапланады ҳәм қақпақ қорықлаўшы болып ойынды даўам еттиреди. Яғный, командалар орын алмасады.

 

Айтып түсиндириўге аңсат та бирақ ойнағанда ҳәзирги футбол бойынша жәҳан чемпионатынан да қызық ҳәм қыйын еди. Команда ағзалары қалай сайланып алынатуғынын умытыппан. Себеби, бул ойынды мен ҳәмме ўақыт тек ажағамның басшылығында ойнайтуғын едим. Бизлер үй бетте алты қаппақты кеминде 10-12 адам болып ойнайтуғын едик. Негедур, көбинесе ажағам менен бир командада болатуғын едик. Қоңсымыз Ахан өзиниң қарындасы Шарийпа менен, және басқа қоңсыларымыздың балалары я бизлердиң, я олардың командасында ойнайтуғын еди. Бизиң көшедеги алты қаппақтың атағы қоңсы көшелерге де жеткен еди, баяғы заманларда. Сөйтип қоңсы көшениң балалары келип, «сизлер алты қаппақты қыямет қылып ойнайды екенсиз-ғо я» деп чемпионатты тамашалайтуғын, егер ойнаўына рухсат берсек бизлер менен қосылып ойнайтуғын еди.

Жаңа жоқарыда айтып өткенимдей, алты қаппаққа адам табыў, қақпақ табыў улыўма қыйын емес, ал топ табыў ең машақатлысы. Көшемизде ыбыр-жыбыр жайнаған бала болғаны менен олардың дым пайдасы жоқ еди. Биреўинде топ жоқ. Тек ғана Ахан деген балада бар еди. Жудырықтай, қызыл деп қызыл емес, пушты деп пушты рең емес, әйтеўир қызылға уқсаған, жерге урсаң аспанға ушатуғын, қысып көрсең бос, бирақ өзиңе биреў урса қап-қатты топ еди ол топ. Алты қаппақ ойнаўымыз Ахан ҳәм оның еркетай қарындасы Шарийпаның «настроение»сине байланыслы еди. Ҳәммемиз кешки шайди ишип болғаннан кейин Ахан менен Шарийпаға жалпылдаймыз «не пай, тобыңды алып шықса алты қаппақ ойнайық» деп. Топтың ийелери «яқ» десе, «тобың жарылып қалғай» деймиз. «Яхшы» десе, жерге ойып-ойып сызығы сызылған «схема»ға барып, алты қақпақты қойып, көшени ыў-шуў қылып басымызға көтеремиз. Ойын қараңғы түсип бағанағы қызғыш топ көзге көринбей қалғанша даўам етеди.  

Аханның тобын көп ғарғадық па, бир күнлери растан да ол жарылып қалды. Сөйтип илажсыздан үйде кийилмей қалған носки атаўлының ҳәммесин жыйнап өзлеримизше домалақлап топ соқтық. Ойынның «беркети қашты». Баяғы топтай болмады шулық-топ. Соның ушын алты қаппақты қойып «Түп, түп 25» деген ойынды ойнаўға өттик.

Сөйтип жүргенде бизиң ажағам менен қоңсының балалары үлкейип кетти. Шаңараққа күн көриске жәрдем бериўи керек болды. Көшемиздиң қызлар жағы «теппек», «скакалка», «резинка», «қазан», «соқыр теке» ойнап кетти.

Мениңше, ҳәзир алты қаппақ ойнап жүрген бала жоқ. Ойнағысы келип жүрген отыз жаслылар бар бирақ )).

 

Лалагүл Қаллыханова,

журналист

скачать dle 10.6фильмы бесплатно



  • 5-04-2020, 00:22 |
  • 2 697