Суўсақлағышта тек үш хызметкер ғана ислейди

Стади-тур даўамында Андалусия (Испания автоном ўәлаяты)дағы ең тийкарғы дәрья – Гвадалквивир бассейнине қурылған «Бодомохон» суўсақлағышына саяхат еттик.

Суўсақлағышта тек үш хызметкер ғана ислейди

 

Плотинаның бәлентлиги 67 метр. Суўсақлағыштың суў сыйымлылығы 163 м3. Еки суў дәрўазасы бар. Қәлипли жағдайда секундына 350 литр суў шығады. 15 мың га жерди суў менен тәмийинлейди.

Усындай гиддиман қурылмада бары-жоғы 3 хызметкер-ақ ислейди. Басқарыў толық автоматластырылған. Ҳәттеки, суўсақлағышты қорықлайтуғын қараўыл да жоқ.

– О қалай, қараўыл жоқ? Набада биреў келип кнопкаларын басып кетсе не болады? – деп сорадық қызықсынып.

– Суўсақлағыштың басқарыў пульти жоқарыда жайласқан, басқарыў үскенелери болса төменде, суў дәрўазасының үстинде жайласқан. Техникалық хызметкерге дәрўазаны ашыў яки жабыў ҳаққында тапсырма берилгеннен соң, жоқарыдағы ҳәм төмендеги басқарыў тетикшелери еки адам тәрепинен бир ўақыттың өзинде басылғанда ғана ислейди. Яғный, бир адамның үскенени басқарыў мүмкиншилиги жоқ. Бул, тап бир баллистикалық ракеталарды ушырыўға уқсайды – бир адам ҳешнәрсе ислей алмайды. Бул да қәўипсизлик илажларынан бири, - дейди «Бадомохон» суўсақлағышының техникалық басшысы Педро Эскрибано.

– Бурынлары кабель урлап кетиў жағдайлары болды. Бирақ, биз бир жыл даўамында қараўылға айлық төлеп отырғаннан көре, урланған кабеллердиң орнына тазасын сатып алыў арзанға түсетуғынын есаплап шықтық. Бирақ, ҳәзир халық суўсақлағыштың әҳмийетин жақсы түсинеди. Кабель де урланбайтуғын болды.

Аймақта қурылған 4 суў қоймасында улыўма 6 хызметкер-ақ ислейди. Ал, биздеги усындай суўсақлағышларда кеминде 350 хызметкер жумыс ислейди және 24 саат даўамында қараўыллар қорықлайды.

 

Водородлы автомобиль ҳаққында не билесиз?

Испания миллий водород орайына болған сапарымызда водородлы автомобиль ҳаққындағы мағлыўматлар бизди оғада таңландырды.

Суўсақлағышта тек үш хызметкер ғана ислейди

 

Водородлы автомобильдиң техникалық қасийетлери:

Максимум тезлиги – 180 км/с;

Бир қуўатланыў менен 600 км жүреди (заманагөй электромобиллер 400 км жол басыўы мүмкин);

Қуўатландырыўға 5 минут ўақыт сарпланады (электромобиллер 3-4 саатта толық қуўатланады);

Соқлығысқан жағдайда жанып кетпейди, түтин шығармайды.

Водородтың баҳасы бир литр ушын 3 евродан 7 евроға шекем.

Ҳәзирги күнде Европада усындай келешек автомобиллер саны 14 мыңға жақын. Toyota, Hyundai ҳәм Mersedes Benz сыяқлы ири автоконцернлер водородлы технологияға қызығыўшылық билдирген. Мәселен, Mercedes Benz келеси бес жылда водород технологияларын ислеп шығыў ушын 20 миллиард евро муғдарында қаржы ажыратқан. 

Испания миллий водород орайы водородты сақлаў, тасыў ҳәм оны тиккелей қолланыў системаларын ислеп шығыў менен шуғылланады.

Биринши басқышта водород ислеп шығарылады яки қайта исленеди, екинши басқыш оны сақлаў мәселесин өз ишине алады. Яғный, қайта исленген, тазаланған водород кейинги қолланыўға шекем сақланады.

Үшинши басқыш болса водородты тасыў, яғный оның қолланылыўы. Водород электроэнергия ҳәм ыссылық ислеп шығарыў ушын қолланылады.

10 килограмм суў ҳәм 50 киловатт электр энергиясынан бир килограмм водород алынады. 1 килограмм водород пенен 100 километр аралықты басып өтиў мүмкин. Водород оғада жеңил ҳәм ушып кетиўшең болғанлықтан оны қысып, суйылтып, баллонларға жайластырыў талап етиледи. Водородты металл баллонларда сақлаў бираз нәтийжели усыл есапланады.

Водород таза экологиялық жанылғы есапланады. Оннан қәлеген түрдеги транспорт қуралларында пайдаланыў мүмкин. Олар «водород батареясы орнатылған электромобиллер» деп те аталады. Бундай автомобиллерде қысылған водород ушын бак болады. Водород багы батареяға тутастырылады, водород батареяны толтырады, электр энергиясы ислеп шығарылады ҳәм мотор ислей баслайды.

Водородлы автомобиллер санааты тараўы еле инвестиция киргизиўди талап етеди. Ҳәзирги күнде аз муғдарда шығарылып турғаннан кейин бундай автомобиллер баҳасы да қымбат болып қалмақта. Мәселен, Миллий водород орайы тәрепинен водород жанылғысына сәйкеслестирилген Hyundai автомобили баҳасы 79 мың евро және водородлы автомобиллерди қуўатландырыў станциялары Испанияның өзинде тек үш жерде ғана бар.

Суўсақлағышта тек үш хызметкер ғана ислейди

 

Қәнигелер водородлы автомобиллердиң раўажланыўына ири нефть компаниялары тәрепинен кери тәсирлер болып атырғанлығын билдиреди. Тийкарынан водородтың ҳаўа менен араласпасы жарылыўшаң, деген сын көзқарас үстемлик етпекте.

 

Испанияда Қарақалпақстанға усас үлке бар

Испанияның Андалусия автономиялық ўәлаяты қарамағындағы Алмерия провинциясына кешке жақын кирип келдик. Таў асыўларынан бизге Жерорта теңизи жарқ етип көзге түсти. Автобуста отырған ҳәммемиз теңизди көргеннен орнымыздан өрре түргелип, фотоларға алып басладық. Теңиздиң реңи қара көк еди. Лекин төменде узыннан түсип жатырған және бир ақ реңдеги теңизге уқсаған көринис пайда болды.

Суўсақлағышта тек үш хызметкер ғана ислейди

 

– Бул сизлерге кешеден берли айтып киятырған «пластикалық теңиз» еди, - деди стади-турда бизге жолдас болып киятырған CARECтиң халықаралық эксперти Алехандро Пастрана.

«Пластикалық теңиз» деп отырғаны бул ыссыханалар еди. Қуяшлы Испанияда өткен әсирдиң 70-жылларынан баслап аўыл хожалығында күшли модерниязация әмелге асырыла баслады. Алмерияда да қурғақшылықтан азап шеккен фермерлер пластиклерден ыссыханалар қура баслады.

Алмериядағы 35 мың га жерден аслам майданда шөлкемлестирилген ыссыханаларды космостан да көриў мүмкин.

Алмерияның тәбияты, ықлымы, топырағы Қарақалпақстанға жүдә уқсас. Жаўын-шашын муғдары жылына 200 мм. Бир ўақытлары қурғақшылық пенен гүресип, зорға күн көрип жүрген жергиликли фермерлер ҳәзирги күнде пүткил Европаны ыссыхана өнимлери менен тәмийинлемекте. Алмерияда пүткил Испанияда ислеп шығарылатуғын аўыл хожалығы өнимлериниң үштен екиси өндириледи. Ыссыханаларда ҳәр жылы миллион-миллион тонна мийўе ҳәм овощлар ислеп шығарылады ҳәм аймаққа мол табыс әкеледи. Ыссыханаларда помидордан баслап экзотикалық өнимлерге шекем өсириледи.

Алмерияның жабайы тәбиятында Орта Азияға тән болған өсимликлерди көриў мүмкин. Базыбир илимий дәреклерде Орта Азияға, соның ишинде Қарақалпақстан тәбиятына тән 50ге жақын өсимликлер Испанияда да өсетуғынлығы көрсетиледи. Жеке өзим ол жерде сексеўил, жыңғыл, қамыс ҳәм т.б. да өсимликлерди көргенимди жоқарыда келтирдим.

Алмерия ыссыханалары айна хызметин де өтейди екен. Яғный, олар қуяштың сәўлесин кери қайтарыў арқалы аймақта температура қызыўын да түсирип барады. Илимпазлардың анықлаўынша, 1983-жылдан берли ҳәр 10 жылдан температура 0,3 градусқа төменлеп келмекте.

Ыссыханаларды қурыўда қолланылатуғын пластик материаллардың өмири 4 жыл. Бүгинги күнде Испанияда бундай материаллардың унталаныўшы түрлери де ойлап табылған. Яғный, 4 жылдан кейин оларды унталап қайта ислеў арқалы өндиристе қолланыў мүмкин. Бундай унталаныўшы платмассалар, исенесиз бе, ғарбыздан исленеди!

Ҳәзирги күнде ыссыхана өнимлери тамшылатып суўғарыў ҳәм шор суўды душшыландырыў технологиялары арқалы жетистирилмекте. Бул суўдан үнемли пайдаланыўдың ең ақыллы шешими болып табылады.

– Қарақалпақстан ушын Алмерия тәжирийбесин үйрениў ең әҳмийетли мәселелерден бири, - деп есаплайман дейди стади-тур қатнасыўшысы, эколог-журналист Татьяна Петренко. – Себеби Қарақалпақстанда да суў тамтарыслығы тез-тезден бақланып турады. Алмерияның өтмиши де бир ўақытлары сондай болған. Ал бүгинги күнде, бул аймақта жаўын-шашын суўларынан да, теңиз суўларынан душшыландырыў арқалы да үнемли  пайдаланбақта.

Есимқан ҚАНААТОВ

«Ел хызметинде» газетасынан алынды

 

Даўамы бар

скачать dle 10.6фильмы бесплатно



  • 2-04-2020, 12:52 |
  • 369