Рәсмий мағлыўматларды қарақалпақша жәрияласаңыз сизлерге биреў бақыра ма?

Хабарыңыз бар, ҳәзир коронавирус инфекциясының қәўпинен сақланыў ушын мәмлекетимизде көплеген жумыслар әмелге асырылмақта. Солардың бири бул ўәлаятлар аралық, соңынан ҳәр бир аймақтың өз ишинде транспорт ҳәрекетиниң тоқтатылыўы болды. Кеше ғана Қарақалпақстан Республикасында да бул аймаққа кириў ҳәм шығыў, аймақ ишиндеги районларда транспортларда қатнаў тоқтатылды. Усындай инфекциядан қорғаныўдай әҳмийетли жумыслар болып атырған бир ўақытта тил ҳаққында жазыў орынсыздай көринсе де жазып атырмыз. Булай жазыўға себебимиз бар. Бүгин айтпасақ, ертең усы барыста кете берсе қарақалпақ тилинде улыўма жазыўды қоятуғындаймыз.

Демек, кеше 27-март күни Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңесиниң сайтында «Қорақалпоғистонга, унинг барча шаҳар ва туманларига бошқа ҳудудлардан кириш ва чиқиш тўхтатилди» деген рәсмий мағлыўмат жәрияланды. Усы мағлыўмат соңынан Қарақалпақстан Республикасы Министрлер Кеңесиниң телеграмдағы https://t.me/QRMinistlerKenesi рәсмий каналында, оннан кейин басқа сайтларда да алып басылды. Биз бул мағлыўматты 7 минут ўақтымызды аямай аўдармалап қарақалпақшалап шығардық деп мақтанажақ емеспиз. Тек ғана, Қарақалпақстанның нызам шығарыўшы ҳәкимияты болған Жоқарғы Кеңес ҳәм атқарыўшы ҳәкимияты Министрлер Кеңеси, оларға ерип Транспорт министрлигиниң баспасөз хызметиниң (https://t.me/krmintrans) бундай рәсмий мағлыўматты өз сайтларында қарақалпақ тилинде бериўге итибарын қаратпай атырғаны жазыўға себеп болып атыр.

 

Рәсмий мағлыўматларды қарақалпақша жәрияласаңыз сизлерге биреў бақыра ма?

 

Рәсмий мағлыўматларды қарақалпақша жәрияласаңыз сизлерге биреў бақыра ма?

 

Рәсмий мағлыўматларды қарақалпақша жәрияласаңыз сизлерге биреў бақыра ма?

 

Рәсмий мағлыўматларды қарақалпақша жәрияласаңыз сизлерге биреў бақыра ма?

 

Рәсмий мағлыўматларды қарақалпақша жәрияласаңыз сизлерге биреў бақыра ма?

 

Рәсмий мағлыўматларды қарақалпақша жәрияласаңыз сизлерге биреў бақыра ма?

 

Билесиз, Қарақалпақстан Республикасының Конституциясының 4-статьясында: «Қарақалпақ тили ҳәм өзбек тили Қарақалпақстан Республикасының мәмлекетлик тили болып табылады» делинген. Қарақалпақстан аймағындағы рәсмий мағлыўмат оның мәмлекетлик тили болған тиллерде теңдей жәрия етилиўи керек. Мейли ол ТВ-радио болсын, мейли сайтлар. Ҳәр қандай хабар кең жәмәәтшиликке, халыққа усынылады. Халықтың басым көпшилиги қарақалпақ тилинде сөйлейди ҳәм оқыйды. Яхшы, бул басқа мәселе, баспасөз хаткерлери неге қарақалпақша жазбай аңсатына көшип рәсмий мағлыўматты өзбекше берип отырғаны ойландырарлық жағдай. Өзбек тили мәмлекетлик тил, бирақ халыққа жәрияланатуғын рәсмий мағлыўматларды қарақалпақшалап берсе оларға биреў бақыра ма?

Хабарыңыз бар, «Қарақалпақстан Республикасы Жоқар­ғы Кеңесиниң Президиумы 2019-жыл 16-октябрь күни «Мәмлекетлик тил ҳаққында»ғы Қарақалпақстан Республикасы Нызамы қабыл етилгениниң отыз жыллығын кең түрде белгилеў ҳаққында» қарар қабыл еткен еди.

Қарарда атап өтилгениндей, ҳәзирги күнде қарақалпақ тили турмысымыздың барлық салаларында ­ мәмлекетлик ҳәм жәмийетлик басқарыў, илим, тәлим-тәрбия, медицина, мәденият ҳәм көркем өнер тараўларында кеңнен қолланылмақта.

Сондай-ақ, бүгинги раўажланыўымыздың жаңа басқышы ­ миллий раўажланыў дәўири талапларынан келип шығып, ана тилимиздиң жәмийеттеги орнын ҳәм абырайын арттырыў, тарийхый тамырларын терең үйрениў, оны илимий тийкарда ҳәр тәреплеме раўажландырыў ҳәм қолланыў өрисин кеңейтиў, филолог кадрларды таярлаў ислерин жаңа басқышқа көтериў бойынша кең көлемли жумыслар әмелге асырылмақта». Бул қатарлар  филология илимлериниң докторы, профессор Ш.Абдиназимовтың «Еркин Қарақалпақстан» газетасының рәсмий сайтында жәрияланған, соң ҚМУдың karsu.uz сайтында қайта басылған мақаласынан алынды. Профессордың мақаласының аты «1-декабрь – Қарақалпақстан Республикасының «Мәмлекетлик тил ҳаққында»ғы нызамы қабыл етилген күн» деп аталған.

Рәсмий мағлыўматларды қарақалпақша жәрияласаңыз сизлерге биреў бақыра ма?

 

Ш.Абдиназимов: «Ҳәр бир тил улыўма адамзат мәдениятының бир бөлеги. Ана тили — ҳәр бир адамның сана-сезими, руўхый раўажланыўы ушын зәрүр. Ол халықтың тарийхы менен тығыз байланыслы, оның бирлигин, халықтың өзине тән өзлигин тәмийинлейди, халықтың халық болып сақланыўы ушын тийкарғы дерек болып, сол тилде сөйлеўши әўладлардың үзликсизлигин тәмийинлейди. Миллий руўхты қәлиплестиретуғын, оны турақлы түрде беккемлеп баратуғын, оның сақланыўына мүмкиншилик беретуғын ең тийкарғы дәрек — ана тили есапланады» деген. Илимпаз усы тараўда ислеп жүрип бийкардан бийкарға бундай пикирлерди билдирмеген шығар.

Баспасөз хаткерлерине және бир мағлыўматты да келтирип өтпекшимиз. Ҳәттеки, ҳүрметли Президентимиз де қарақалпақ тилине үлкен итибар қаратқан. Өткен жылы 4-октябрь сәнесинде Өзбекстан Республикасы Президентиниң «Өзбекстан Республикасының «Мәмлекетлик тил ҳаққында»ғы Нызамы қабыл етилгениниң отыз жыллығын кең түрде белгилеў ҳаққында»ғы қарары қабыл етилип, қарар тийкарында бир қатар илажлар әмелге асырылды.

Профессордың мына сөзи ҳақыйқат: «Тил мәңги жасаўы ушын жәмийеттиң ҳәр бир ағзасы өз ана тилине деген қатнасын өзгертиўи, оны ҳүрметлеўи, көздиң қарашығындай қәстерлеўи ҳәм оның қолланылыў өрисин кеңейтиў бойынша өзлериниң үлесин қосып барыўы зәрүр».

Жоқарғы Кеңес, Министрлер Кеңеси, ҳәкимият ҳәм министрликлер менен шөлкемлердиң баспасөз хаткерлери сизлерден өтиниш, халық ушын әҳмийетли болған барлық хабарларыңызды еки тилде теңдей жәриялаң. Егер сизге журналистлик тараўда тәжирийбе жетпесе Қарақалпақстан хабар агентлигинде Қуўат Есебаев, «Еркин Қарақалпақстан» газетасында Пердегүл Хожамуратова, «Қарақалпақстан жаслары» газетасында Сағындық Жаниев сыяқлы ҳәм басқа да бул тараўда тис қаққан устаз журналистлеримиз бар. Соларға шәкирт түсиң, кеңес сораң. Олар өз билимин аямайды. Себеби, олар биледи, журналисттиң халық алдында ана тилин сақлап қалыўдай жуўапкершиликли ўазыйпасы бар.

 

Темаған байланыслы:

Жоқарғы Кеңес баспасөз хызмети халық ушын әҳмийетли болған мағлыўматларды еки тилде теңдей шығарып баслады!

 

Лалагүл Қаллыханова,

журналист

скачать dle 10.6фильмы бесплатно



  • 28-03-2020, 13:34 |
  • 2 384