Қазақстан менен Өзбекстан арасындағы еки тәреплеме бирге ислесиў

 

Қазақстан менен Өзбекстан арасындағы еки тәреплеме бирге ислесиў

 

Қазақстан Республикасы Президенти Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халықаралық мәлимлеме агентлиги – Kazinform ҳәм Өзбекстан Миллий мәлимлеме агентлиги – ӨзАға Өзбекстан ҳәм Қазақстан арасында ерисилген нәтийжелер, бирге ислесиўди раўажландырыўдың ҳәзирги жағдайы ҳәм перспективасы ҳаққында интервью берди.

– Қазақстанның биринши Президенти – Елбасы Нурсултан Назарбаев ҳәм Өзбекстан Президенти Шавкат Мирзиёевтиң ҳәрекетлери менен еллеримиз арасындағы қатнасықлар жаңа басқышқа көтерилди. Бүгин Қазақстан ҳәм Өзбекстан алдында қандай улыўма мақсетлер менен ўазыйпалар тур?

– Ғәрезсизликтиң дәслепки күнлеринен берли Қазақстан ҳәм Өзбекстан қолға қол берип, қыйын дәўирлерде бирин-бири қоллап-қуўатлап, бир-бириниң жетискенликлеринен қуўанып келмекте. Халықларымыз арасында мәмлекетлеримиздиң раўажланыўына ерисиў сыяқлы бирден-бир мақсетке тийкарланған беккем ҳәм өз-ара сәйкес қатнасықлар орнатылған.

Мәмлекетлеримиз арасында стратегиялық шерикликти беккемлеўде Қазақстанның биринши Президенти Нурсултан Әбишевич Назарбаев ҳәм Өзбекстан Президенти Шавкат Миромонович Мирзиёев тийкарғы роль атқарды.

Миллет басшылары жақын қоңсылар менен байланысларды раўажландырыўға турақлы рәўиште айрықша итибар қаратып келмекте. Соның ушын, мәмлекетиңиз Қазақстан сыртқы сиясатының тийкарғы бағдарлары қатарына киреди. Биз халықларымызды және де жақынластырыў жолындағы ҳәрекетлеримизди даўам еттиремиз.

Ҳәзирги ўақытта саўда-экономикалық байланысларды кеңейтиў ҳәм шегараалды бирге ислесиўди беккемлеў тийкарғы ўазыйпалардан есапланады. Мәмлекетлеримиз бул тараўларда жоқары потенциалға ийе. Ҳүкиметлеримиз 2020-жылы өз-ара саўда көлемин 5 миллиард долларға жеткериўди мақсет еткен.

Инвестиция, санаат кооперациясы, қоспа өндирислерди раўажландырыў тараўларындағы нәтийжели ҳәм кеңейип атырған бирге ислесиўге байланыслы мысаллар мәмлекетлеримиздиң мәпи жолындағы экономикалық бирге ислесиўди буннан былай да беккемлеўге болған умтылысларымызға толық сәйкес келеди.

Шерикликтиң шексиз перспективалары транзит-транспорт тараўында да айқын көринбекте. Теңизге шығыў имканияты болмаған Қазақстан ҳәм Өзбекстан ушын транзит инфраструктурасын жетистириў ҳәм басқа да мәмлекетлер менен транспорт кооперациясын раўажландырыў биринши гезектеги ўазыйпалардан болып табылады.

Нур-Султан ҳәм Ташкент қаласында қәўипсизлик бағдарындағы байланыслар беккемленип атырғаны да өз-ара исенимнен дәрек береди. Биз бәршемиз ушын улыўма болған терроризм, диний экстремизм, нызамсыз қурал саўдасы, шөлкемлескен жынаятшылық, нызамсыз миграция ҳәм наркотрафик сыяқлы регионаллық машқалаларға дус келмектемиз.  Регионымыздың қәўипсизлигине қәўип туўдырып атырған Аўғанстандағы жағдай да айрықша қәўетерлениўге себеп болмақта.

Булардың барлығы бизден системалы, келисимли ҳәм олардың алдын алыўға қаратылған илажларды әмелге асырыўды талап етеди. Сол ушын Қазақстан ҳәм Өзбекстан ҳуқық қорғаў уйымлары ҳәм арнаўлы хызметлери арасындағы бирге ислесиў байланысларын жолға қоймақта.

Суў машқаласы менен байланыслы бирге ислесиў мәселелери де айрықша әҳмийетке ийе. Суў қатнасықларының барлық бағдарларында региондағы басқа да шериклер менен биргеликте турақлы түрде жумысшы топар мәжилислериниң өткерилип атырғаны қуўанышлы.

Биз дәстүрий түрде  мәдений-гуманитарлық байланысларды буннан былай да беккемлеўге айрықша итибар қаратып келмектемиз ҳәм бул халықларымыз тәрепинен унамлы қарсы алынбақта.

Қазақстан ҳәм Өзбекстан арасында конструктивлик сөйлесиў жолы менен шешилмейтуғын мәселе дерлик жоқ екени мақтаўға ылайық. Мәмлекетлеримиз арасындағы қатнасықлар пүткил Орайлық Азия регионында турақлылық, қәўипсизлик ҳәм жедел раўажланыўдың әҳмийетли факторы есапланған еки тәреплеме бирге ислесиўдиң табыслы ҳәм нәтийжели моделин сәўлелендиреди.

Мениң нәзеримде, Нур-Султан ҳәм Ташкент алдында турған бирдей мақсет ҳәм ўазыйпалар кең көлемли бирге ислесиўди буннан былай да раўажландырыўға күшли түртки болып хызмет етеди.

– Белгили болғанындай, Елбасы Нурсултан Назарбаев ҳәм Шавкат Мирзиёевти шын жүректен дослық қатнасықлар байланыстырып турады. Сизиң Өзбекстан басшысы менен байланысыңыз қандай?

– Шавкат Миромонович мени Қазақстан Президентлиги лаўазымына кирискеним мүнәсибети менен биринши болып қутлықлаған мәмлекет басшыларынан бири. Оған ҳақ кеўили менен айтқан сөзлери ушын шын жүректен миннетдаршылық билдиремен. Елбасыңыздың атына айтылған жақсы тилеклерди де Өзбекстан басшысының бизиң елимизге жоқары ҳүрметиниң көриниси деп билемен.

Президент Шавкат Мирзиёев Өзбекстанда кең көлемли өзгерислерди әмелге асырыў ҳәм мәмлекетиңизди заманагөй, халықаралық майданда бәсекиге шыдамлы мәмлекетке айландырыўдай тарийхый миссияны өз мойнына алды. Оның мәмлекетлик басқарыў системасын избе-из жетилистириў, экономика ҳәм қаржы секторын либералластырыў, жәмийеттиң барлық қатламларын модернизациялаў жолындағы исеними ҳәм ерк-ықрары ҳақыйқый қызығыўшылық ҳәм шексиз ҳүрмет оятпақта.

Шавкат Миромонович барлық күш-жигерин, билимин ҳәм тәжирийбесин усы уллы мақсетлерге ерисиўге қаратқанына ушырасыўларымыз даўамында жеке өзим беккем исенгенмен.

2017-жылы Қазақстан парламенти Сенаты делегациясы басшысы сыпатында Ташкентке сапарым даўамында оның менен ҳәр тәреплеме сәўбетлескенмен. Өзбекстан басшысының мәмлекет раўажланыўының барлық әҳмийетли бағдарларына стратегиялық қатнас жасаўы, региондағы ҳәм дүньядағы жағдайды терең түсиниўи жеке өзимде үлкен тәсир қалдырған. Мәмлекетлеримиздиң раўажланыўы мәселесинде биз бирдей көз-қарасқа ийемиз ҳәм бул оғада әҳмийетли.

Бизиң бундай исенимли ҳәм турақлы сөйлесиўлеримиз туўысқан Қазақстан ҳәм Өзбекстан қатнасықларын буннан былай да тереңлестириўге хызмет ететуғынына беккем исенемен.

– Қазақстанда өткерилген  Өзбекстан жылының жуўмақлары ҳаққында бүгин қандай нәтийжелерди атап өтиў мүмкин?

– Бул әҳмийетли ўақыяларды өткериў ҳаққындағы қарар еки тәреплеме қатнасықларымыз тарийхында айқын бет сыпатында мөрленди. Қазақстанда Өзбекстан жылы жоқары дәрежеде өтти. Мәмлекетимизде халықларымыз, илим, мәденият, билимлендириў мәкемелери, исбилерменлик структуралары арасындағы байланысларды кеңейтиўге ҳәм беккемлеўге қаратылған 200 ден аслам илаж шөлкемлестирилди.

Қазақстан – Өзбекстан биринши регионлараралық бирге ислесиў форумы да табыслы өтти. Оның жуўмағы бойынша еки мәмлекет аймақлараралық байланысларын буннан былай да раўажландырыўды нәзерде тутатуғын әҳмийетли ҳүжжетлерге қол қойылды.

Бирге ислесиўдиң бул түри шегараалды аймақларының өз-ара бирге ислесиўин раўажландырыўдың әҳмийетли факторы болып хызмет ететуғынына, бизнестиң мәмлекетлеримиз базарларына кирип барыўын жеделлестиретуғынына, еки тәреплеме саўданы сезилерли рәўиште жеделлестириў имканиятын беретуғынына беккем исенемен. Усы бағдарда, өткен жылы мәмлекетимиз арасында товар айланысы шама менен 50 процентке өсип, 3 миллиард долларды қурады.

Еки мәмлекеттиң өз-ара жақынласыўы халықаларымыз тәрепинен үлкен қанаатланыўшылық пенен күтип алынып атырғанын атап өтпекшимен. Себеби, туўысқан мәмлекетке биринши мәрте сапар етиўим  Өзбекстанда Қазақстан жылы ашылыўына туўра келгенинде терең рәмзий мәни бар.

– Өзбекстанда өткерилип атырған Қазақстан жылынан не күтип атырсыз?

– Биринши гезекте, биз өзбекстанлылар Қазақстан жылы илажларында кең ҳәм белсене қатнасатуғынына исенемиз. Өзбекстанның ҳәр бир пуқарасы бул үлкен ўақыядан өзи ушын ненидур алыўы ҳәм Қазақстанның бир бөлегин бәрқулла өзиниң қәлбинде сезиўи бизге оғада әҳмийетли. Сонлықтан, биз Қазақстан жылы бағдарламасын мүмкиншилиги болғанынша рәңбәрең ҳәм мазмунлы таярлаўға ҳәрекет еттик.

Исбилерменлер ҳәм сиясатшылар ушын бизнес-форум, әнжуманлар айрықша әҳмийетке ийе болса, студентлер ушын билимлендириўге байланыслы көргизбелердиң өткерилиўи нәзерде тутылған. Буннан тысқары, көплеген мәдений, спорт ҳәм туристлик илажлар да шөлкемлестириледи.

Қазақстан жылының географиялық қамтыўына да айрықша итибар қаратылады. Илажлар Өзбекстанның барлық аймақларында өткериледи. Сол арқалы биз аймақлараралық кооперацияны буннан былай да кеңейтиўге, халықтың арасында байланыслар беккемленетуғынына исенемиз.

Саўда-сатық, шегаралды бирге ислесиў, туризм, транспорт ҳәм мәденият сыяқлы тараўларға байланыслы бәршеге белгили баслама ҳәм жойбарлар бойынша әмелге асырылып атырған избе-из жумыслар даўам еттириледи.

Сондай-ақ, қадағалаў-өткериў пунктлеримизди модернизациялаў жумысларын жуўмақлаймыз, бул мәмлекетлик шегаралардан өтиўде ўақытты сезилерли дәрежеде үнемлеў имканиятын береди. Заманагөй шегара ҳәм бажыхана инфраструктурасын жаратыў – бизиң мақсетимиз болып қала береди. Бул әпиўайы пуқаралар ушын, бизнес ушын зәрүр, буннан тысқары бул жумыслар мәмлекетлеримиздиң туризм потенциалын беккемлеўге хызмет етеди.

Бир сөз бенен айтқанда, биз Өзбекстан менен экономикалық ҳәм социаллық-гуманитарлық бирге ислесиўдиң барлық бағдарлары бойынша жумысларды даўам еттириўге таярмыз.

Булардың бәри өз-ара түсинисиў ҳәм бирге ислесиўдиң жаңа көпирлерин жаратыў имканиятын береди. Өзбек халық нақылында айтылғанындай: «Алыстағы ағайынан жаныңдағы қоңсы жақын» (Жақын қоңсы – жан қоңсы). Өзбекстанда өткерилетуғын Қазақстан жылы халықларымыз арасындағы көп әсирлик дослық ҳәм жақын қоңсышылық байланысларын буннан былай да беккемлеўге хызмет ететуғынына беккем исенемен.

– Сиясаттаныўшылар 1990-жыллардан баслап Орайлық Азия ҳаққында көп жазады. Бул бағдарда Бжезинский ҳәм басқалардың шығармаларын еслеўдиң өзи жеткиликли. Бирақ, сын прогнозлардың биреўи де әмелге аспады. Орайлық Азияның жәҳән сиясатында орнын қалай баҳалайсыз?

– Ҳақықатында да ғәрезсизликке ерисилгеннен баслап көплеген эксперт ҳәм бақлаўшылар көпшилик жағдайларда Орайлық Азия раўажланыўының кери сценарийин прогноз еткен еди. Мәмлекетлермиздиң бөлшекленип кетиўи, қадағалаўға болмайтуғын терроризм қәўпиниң күшейиўи, қандайдур «халифат»қа айланыўы, ишки конфликтлер, экономикалық ҳәм социаллық төменлеў болжанған еди.

Бирақ Орайлық Азияны «балканластырыў» прогнозлары жүзеге шықпады. Орайлық Азиядағы ҳәр бир мәмлекеттиң ғәрезсизлик жылларындағы исенимли қәдемлери регионда турақлылықты сақлаў имканиятын берди, бул болса, узақ мүддетли избе-из раўажланыўға беккем тийкар жаратыўда үлкен әҳмийетке ийе.

Бүгинги күнде Орайлық Азия раўажланыўдың жаңа дәўирин бастан өткермекте. Мәмлекетлераралық бирге ислесиўди беккемлеў, барлық әҳмийетли мәселелер бойынша өз-ара мақул шешимлер табыў тенденциялары атап өтилмекте. Бул ушын биз региондағы барлық басшылардың сиясий күши,  жақсы қоңсышылық ҳәм өз-ара мәпдарлық тийкарында бирге ислесиўди раўажландырыўға таяр екени сыяқлы ең тийкарғы  принциплерге ийемиз.

2018-жылдың март айында Қазақстан пайтахтында Орайлық Азия  мәмлекетлери басшыларының биринши мәсләҳәт ушырасыўы болып өткен еди. Бул ўақыяны ҳеш бир жаңылмай регионаллық бирге ислесиўде жаңа басқыш, деп атаў мүмкин. Ушырасыў даўамында бес тәреплеме бирге ислесиўдиң тийкарғы бағдарлары ҳәм алдағы режелер белгилеп алынды. Орайлық Азия мәмлекетлери арасында сиясий сөйлесиў сезилерли дәрежеде артты, регионға байланыслы ишки ҳәм халықаралық көпшилик мәселелерге тийисли көзқараслардың жақын екени ямаса бир-бирине сәйкес келиўи өз дәлилин тапты.

Бирге ислесиўдиң жаңа пәти ҳәзирден-ақ өз нәтийжелерин бермекте. Орайлық Азиядағы товар алмасыўдың көлеми бираз артты, авиа-автомобиль ҳәм темир жол бағдарлары ашылмақта, өткериў пунктлери модернизацияланбақта, инфраструктуралық жойбарлар әмелге асырылмақта. Ишки регионаллық экономикалық байланыслар беккемленбекте, шегараларға байланыслы мәселелер келисип алынбақта. суў ресурслары ҳәм экологиядан ақылға муўапық пайдаланыў мәселелери биргеликте шешилмекте.

Регионалластырыў ҳәм кооперация тенденциялары заманагөй дүньяны раўажландырыўдың ажыралмас бөлеги болып табылады. Ҳәттеки ири ҳәм өзине тоқ мәмлекетлер де өзиниң шериклери менен тығыз бирге ислесиў байланысларын жолға қоймақта.

Дүнья тәжирийбеси соны көрсетпекте, киши ҳәм орта мәмлекетлер ушын бирге ислесиўдиң нәтийжели платформаларын жаратыў, кооперациялық байланысларды кеңейтиў оғада әҳмийетли болып, олсыз узақ мүддетли ҳәм турақлы раўажланыўға ерисип болмайды.

Ҳәзирги ўақытта мәмлекетлеримиздиң тәбийғый жақынласыўын қандайдур «қатып қалған менталитет», деп түсиндириўге болмайды. Орайлық Азиядағы бүгинги унамлы процесслер тек биз ушын ғана пайдалы болып қалмастан, региондағы әзелий шериклеримиздиң мәплерине де хызмет етеди. Қазақстан бәрше мәпдар мәмлекетлер менен бирге ислесиўдиң барлық формалары ушын ашық.

 

Дерек: Қарақалпақстан хабар агентлиги 

скачать dle 10.6фильмы бесплатно



  • 15-04-2019, 14:06 |
  • 631