Қантлы диабет кеселлигиниң алдын алыў илажлары

Қантлы диабет кеселлиги узақ даўам ететуғын кеселлик. Бул кеселлик пенен барлық жастағы адамлар аўырыўы мүмкин. Илимниң анықлаўына қарағанда, диабет кеселлиги айырым шаңарақларда нәсилден-нәсилге өтиў қәсийетине ийе.

Мысалы, шаңарақта әкеси ямаса анасы аўырса, оның балаларында да диабет кеселлиги пайда болыўы мүмкин. Басқа адамларға қарағанда, диабет кеселлиги менен аўырған адамлардың туўған-туўысқанларында бул кеселликтиң көплеп ушырасатуғыны анық­лан­ған. Сондай-ақ, ол нерв системасының қатты шаршаўынан, уўайым-қайғы, қатты қорқыўдан ҳәм ҳәр қыйлы жуқпалы кеселликлерге жолыққаннан кейин, әсиресе, вируслы кеселликлер менен кеселленип, оның токсинлеринен уўланғанда пайда болады. Семиз адамлардың 80 процентке шекемги топарлары бул кеселлик пенен аўырыўы мүмкин.

Қантлы диабет кеселлиги қәсийети ҳәм белгилери бойынша төмендеги еки түрге бөлинеди:

Инсулинге ғәрезли 1-тип — бул 40 жасқа шекемги адамларда ушырасады.

Инсулинге ғәрезсиз 2-тип — бул орта жастағыларда пайда болады.

Бул кеселлик пенен аўырған наўқаста төмендеги белгилер пайда боладыF Аўзы кеўеди, тез-тезден шөллейди, ҳәлсизлик пайда болады, тез-тезден киши дәретке шығады, жумысқа жарамлылығы төменлейди, аяқ-қолы қақсайды ҳәм тез аза баслайды. Айырым ўақытларда наў­қас адамлар ҳәр қыйлы белгилери бойынша басқа қәнигедеги шыпакерге көринип ем алады. Усының нәтийжесинде көп ўақытқа шекем тийисли медициналық жәрдемди дурыс ала алмайды. Сонлықтан, кеселлик дәслеп жеңил түрине, соң орташасына, оннан кейин аўыр түрине өтиўи мүмкин.

Көпшилик адамлар диабет кеселлигиниң белгилерин, пайда болыў себеплерин, алдын алыў илажларын толық билмегенликтен қәдирли ўақытларын өткизип алады, емлеўханаға қыйын жағдайларда келип түседи. «Аўырып ем излегенше, аўырмайтуғын жол изле» дегендей, диабет кеселлиги менен аўыр­ған наўқасқа оның қандай түри менен аўырғанына қарамастан, аўқатлық режим — диетатерапия буйырылады. Буны ҳәр бир наў­қас қатаң сақлаўы тийис. 9-стол жеңил ҳәм орташа түриндеги наў­қасларға буйырылады, суткасына 2300 ккал алады. Нормада бир суткадағы рацион аўқатлық заттың қурамында углевод — 60, май — 24, белок — 16 процент.

Рухсат етилетуғын аўқатлық затларға төмендегилер киредиF қара нан ямаса 2-сорт нан, зағара, майсыз гөшлердиң ҳәм балықтың түрлери, майсыз колбаса, сосиска, мәйек, сыр, иримшик, сары май, қатық, сүт ҳ.т.б. Дәнли өнимлерденF гречка, перловка, суўлы мәш, лобия, буршақ, сөк ҳ.т.б. Овощ ҳәм мийўелерденF капуста, гешир, помидор, қыяр, алма, асқабақ, палаўқабақ, әнар, лимон, көк пияз, укроп, чеснок, аз муғдарда ғарбыз жеўге болады. Ал, углеводқа бай қант, конфета, шоколад, варенье, кондитерли аўқатлық затлар, жүзим, қаўын жеўге болмайды, спиртли ишимликлерди ишиў, темеки шегиў қатаң қадаған етиледи.

Қанттың орнына сорбит, кисилит ҳәм усылардан қосып исленетуғын печенье, вафли ҳәм тағы басқаларды пайдаланыўға болады.

Қантлы диабет кеселлиги менен аўырған наўқас кеселликтиң жеңил формасында тек ғана диетаны сақласа жеткиликли, егер де наўқас шыпакердиң кеңесин, буйырған диетасын дурыс сақламаса кеселдиң жағдайы аўырласады.

Инсулин, инсулинге ғәрезли ҳәм инсулинге ғәрезсиз формасының асқынған түрлеринде баўыр, бөтеке, қан тамырлары зыянланғанда, аяқта гангрена пайда болғанда, өткир жуқпалы кеселликлер менен аўырғанда, операция ислегенде, жүкли ҳаялларға комаға түсип қалғанда ҳәм диета, таблетка түриндеги дәрилерден шыпа болмаған жағдайларда кеселлигиниң жағдайына қарап айырым доза белгиленеди.

Жоқарыда айтылған режимлерден басқа да физикалық шынығыў, ўақтында дем алыў, таза ҳаўада жүриў, велосипед айдаў, суўға шомылыў, ҳәр күни кеште аяқ-қолды ыссы суўға салып ванна қабыл етиў наўқас адамның денсаўлығына пайдалы тәсирин тийгизеди. Наўқастың нерв системасы беккемленип, организмде зат алмасыў жақсыланады.

 

Райхан  ДӘНИЯРОВА,

эндокринолог  шыпакер.

Дерек: «Еркин Қарақалпақстан» газетасы

скачать dle 10.6фильмы бесплатно



  • 13-08-2018, 20:04 |
  • 307