Лейшманиоз кеселлигин  билесиз бе?

Лейшманиоз —  бул трансмассивлик кеселлик болып, оны лейшманиялар қозғатады. Бул көбинесе ықлымы ыссы болған үлкелерде ушырасады. Олар қан сорыўшы флеботомус шыбынларының ишеклеринде раўажланып, асқазан алдында топланады ҳәм ол шаққанда адам терисине өтеди.

Бул тери  лейшманиозының антропоноз (қала) түриниң инкубациялық дәўири 2 айдан 8 айға шекем, ал, гейде бир неше жыл даўам етиўи мүмкин. Бул кеселлик жуқпалы болып, көбинесе қалалылар аўырады. Әдетте, адамның шыбын шаққан жеринде (бет-қолы, аяғы) кишкене дүмпекше пайда болып, соңынан жараға айланады. Әсте-ақырынлық пенен тегис емес тыртық пайда етип питеди. Кеселликтиң бул түринде лимфангитлер, яғный лимфа тамырларының исиниўи бираз кем ушырасады. Ал, кеселликтиң аўыллық түри қысқа болып, орташа 2-4 ҳәпте, гейде 6-8 ҳәптеге шекем барыўы мүмкин. Бунда шыбын шаққан жер некротикалық — ириңли ҳәм қанлы масса менен толып турады. Жаралар ашып аўырады, гейде олардың шетинде лимфангитлер пайда болады. Олар қатар жайласып услағанда қолға жақсы билинеди. Әсиресе, жас балаларда жараның питиўи узаққа созылыўы мүмкин.

Тери лейшманиозының аўыллық түринде фурункул сыяқлы дүмпешиклер ямаса лейшманиомалар саны 1-2 ден 5-10 ға шекем, ҳәттеки 50-60 ға шекем барады. Олар саны флеботомус шыбыны адамды неше мәрте шаққанлығына байланыслы. Кеселлик көбинесе июль-октябрь айларында көбейеди. Қәнигелердиң пикирине қарағанда шыбынлар адамларды тийкарынан түнде, яғный уйқылап жатыр­ғанда шағады. Бир шыбын адамның мәлим бир жерин 10-15 мәрте шағыўы мүмкин, соның ушын лейш­маниомалар топ-топ болып жайласады.

Кеселликтиң еки түринде де қозғатыўшыларына қарағанда иммунитет пайда болады. Буны емлеў арнаўлы тери ҳәм венерик кеселликлери диспансеринде алып барылады. Оның алдын алыў ушын кеселлик кең тарқалған орынларды флеботомус шыбынлары ҳәм кеселлик орайы болған кемириўши ҳайўанлар жоқ етиледи. 

Наўқаслар жараларын байлап жүрсе, кеселликтиң алды алынған болады. Кеңлиги 1 км ден 15 км ге шекем аралықтағы кемириўши ҳайўанлардың инлери хлорпикрин менен дәриленеди. Шыбынларды жоқ етиў ушын инсектицидлер (тиофос, гексахлоран ҳәм басқалар) ислетиледи. Ал, шыбынлар шағыўының алдын алыў мақсетинде эндемикалық ошақларда ислейтуғын адамларға «тайга, геолог» сыяқлы кремлерден, ийиси өткир духи сүртип жүриўи керек. Түнде шыбынларды қашыратуғын (лизол, скипидар) дәрили сийлелерди жататуғын кроватьлар әтирапына қойыў ямаса сийлели пешаханалардан пайдаланыў керек.

Ҳәр қандай кеселлик болмасын асқындырып алмастан алдын алғанымыз ҳәм оннан сақланғанымыз мақул болады.

 

Г.ЖАҢАБАЕВА,

ТашПМИ НФ ассистенти, Рес ТВКД шыпакери,

 

С.БАЛТАБАЕВА,

РесТВКД шыпакери.

 

Дерек: «Еркин Қарақалпақстан» газетасы

скачать dle 10.6фильмы бесплатно



  • 5-07-2018, 13:54 |
  • 227