Қантлы диабеттиң келип шығыў себеби?

 

Қантлы диабеттиң келип шығыў себеби?

 

Қантлы диабет кең тарқалып баратырған кеселлик саналып, ол көп жағдайларда майлы аўқатлар, мазалы затларды көп жеў, кем ҳәрекетлик ҳәм ҳәдден тыс ашыўланыў нәтийжесинде пайда болады. Бул кеселликке шалынған адам турмыс тәризине кескин өзгерис киргизбесе, инфаркт, инсульт, қанбасымының көтерилиўи, бүйрек жетиспеўшилиги, аяқларда гангрена раўажланыў қәўпи асады.

Ҳәтте көриў қәбилетиниң төменлениўине де алып келиўи мүмкин. Бул кеселлик әсте-ақырынлық пенен яки айырым жағдайларда бирден анықланады, бирақ, кеселликтиң өмир ушын қәўип салыўшы белгилери тез раўажланады. Бул қанда қант муғдарының ҳәдден тыс көтерилиўи менен байланыслы. Кеселлик асқазан асты безинде инсулин гормонын жетерлише ислеп шығармаўы яки клеткалардың инсулинге болған сезгирлигиниң кемейиўи нәтийжесинде раўажланады.

Қантлы диабеттиң еки түри бар оның биринши түри инсулинге байланыслы болып, балалар, жас өспиримлерде тепки, гепатит киби вируслы инфекцияларды жуқтырғаннан соң басланады. Бунда асқазан асты безинде инсулин муғдары жүдә аз ямаса улыўма болмайды, соның ушын, олар инсулин инекциясын қабыллаўы керек. Бул түрдеги диабеттиң жүзеге келиўи ҳәм раўажланыўында нәсиллик белги жетекши роль ойнайды. Ата-анадағы кеселликке берилиўшең нәзик асқазан асты безиниң эндокрин белгиси балаларға мийрас болып өтеди. Оның қәўиплиси, қант муғдарының бирден көбейип яки түсип кетиўи нәтийжесинде жүзеге келетуғыны кома жағдайы болып есапланады. Бул инсулин инекциясын көбирек қабыл етиў ямаса қабыл етилгеннен соң ўақтында аўқатланбаў ақыбетинде жүзеге келеди.

Қантлы диабеттиң екинши түри, инсулинге байланыслы болмаған болып, бунда асқазан асты бези жетерлише инсулин ислеп шығарады. Бирақ, клеткалардың инсулинге болған сезгирлиги азаяды ҳәм бул жағдай клетканың дийўалында майдың жыйналыўына себеп болады. Май қабат инсулин тәсири ушын тос­қынлық болып қалады. Қант клеткалар тәрепинен қабылланбағанлықтан, артықша қант муғдары бүйрек ҳәм булшық клеткаларында аўысық ҳалатында жыйналмас екен, қанда қант муғдары артады ҳәм бул узақ ўақыт сақланып қалады. Соның ушын да көп жағдайларда қантлы диабеттиң бул түри көбирек нәсиллик белгилери себеп болған семиз адамларда, 40-45 тен кейинги жасларда раўажланады.

Қантлы диабеттиң екинши түринде де көз, мий, жүрек, бүйрек ҳәм аяқтағы майда қан тамырлардың жарақатланыўы, инсульт, инфаркт, көриў қәбилетиниң пәсейиўи, бүйрек жетиспеўшилиги, аяқта жаралардың пайда болыўы, гангрена қусаған аўыр белгилер жүзеге келеди.

Қанда қант муғдарының ҳәм тамырда осмотик басымының көтерилиўи нәтийжесинде тоқымалардағы суйықлықтың қанға өтиўи ҳәм киши дәреттиң тез-тез ажыратылыўы күшейеди. Адамда күшли шөллеў гүзетиледи, әдетте 1,5-2 литр суў орнына, наўқас күнине 4-5 литрге шекем суў ишеди.

Қантлы диабеттиң еки түринде наўқаслар турмыс тәризин  өзгертиўи зәрүр. Ҳәр дайым аўқат режимине әмел етиўи, қанда қант муғдарын өлшеп барыўы, дене шынығыўлары менен шуғылланып турыўы керек. Шыпакер-эндокринолог мәсләҳәтлерине тийкарланып, ҳәмийше қант муғдарын кемейтиўши дәрилерди қабыл етиў жақсы турмыс тәризин тәмийинлейди. Ең баслысы, дастурханыңызда мудамы мийўелер, сүтли аўқатлар болыўы ҳәм қурамында май, қант муғдары аз азық-аўқатлық затларды көбирек қабыллаўыңыз кеселликтиң алдын алыўда утымлы усыл есапланады.

 

Р.БЕРДИМУРАТОВА, эндокринолог шыпакер

Дерек: erkinkarakalpak.uz

скачать dle 10.6фильмы бесплатно



  • 30-07-2017, 19:12 |
  • 543