Қутырыў  кеселлиги: оның ақыбетлери  ҳәм алдын  алыў илажлары

Қутырыў  кеселлиги: оның ақыбетлери  ҳәм алдын  алыў илажлары

 

Қутырыў — бул жуқпалы кеселликлер  арасында ең қәўипли, ақыбети  өлим менен тамамланыўшы, қоздырыўшысы вирус болған ҳайўанлардан жуғатуғын, нерв системасы зыянланыўы менен  кешетуғын кеселлик. Кеселликтиң  себепшиси  ийтлер, соңынан  жыртқыш  жабайы  ҳайўанлардан қасқыр, сағал ҳәм түлкилер  болып есапланады. Адамға вирус тийкарынан қутырған  ҳайўанлар тислегенде, тырнағанда  яки оның силекейи ҳәм териниң силекей қабатының пүтинлиги бузылған  жерге тийсе (жағылса) жуғады. Адам организминде  бул  кеселлик  бирден басланбайды.

Вирус  дәслеп  нерв талшықлары арқалы  арқа мий, соңынан  бас мийге  жетип  барады ҳәм сол жерде көбейе баслайды. Егер  тислеген  жери  бас  мийге жақын  болса, кеселликтиң   жасырын  дәўири  қысқа ҳәм қәўипли кешеди. Ең қәўиплиси  бас, мойын ҳәм қол  пәнжеси, бармақларын  тислеў болып, әсиресе, жарақат  үлкен  болса  кеселлик  белгилери тез  көриниўи  мүмкин. Наўқаста түскинликке  түсиў, қапа  болыў, адамлар менен  сөйлесиўден  өзин  тартыў, уйқының  бузылыўы, иштейдиң  пәсейиўи, қорқыныш  сезиминиң пайда  болыўы, кейпиятының  өзгериўшеңлиги, әтирапындағыларға  бийпәрўалық  белгилери   бақланады. 1-2 күннен соң  наўқаста   кеселликтиң ҳәўиж алыў дәўири  басланып, дене ыссылығының  көтерилиўи, қан тамырларының  урыўы  тезлеседи. Суўды көргенде, ҳәттеки суў ҳаққында еситкенде жутыныў булшық етлери  тартылып  қатты аўырыўы, жутыныўы қыйынласыўы  себебинен  наўқас суўдан  қорқады. Кейин ала  ҳаўадан, жарықлықтан, бәлент ҳаўаз ҳәм шаўқымнан қорқа баслайды. Кеселликтиң  соңғы  ләңлик (паралич) дәўиринде  қорқыў белгилери кеме­йип, наўқас  тынышланады, суйықлық ише баслайды, аўқат жегиси келеди. Бирақ,  ыссылығы  бәлентлигинше  қалады, сөзлерди   анық  айта алмайды. Соңынан  аяқларынан баслап барлық  булшық  етлериниң  ләң  болыўы, жүрек-қан тамыр,  демалыў ағзаларының  бузылыўы   нәтийжесинде  өлимге алып келеди. Егер, адамды ийт   тислегеннен соң  қутырыў кеселлигиниң  бирден-бир  алдын алыў жолы вакцина  менен  шаншыў  болып  табылады. Шаншыўды  шыпакер  буйыр­ған  тәртипте  толық ҳәм үзликсиз  алыў керек, болмаса  поликлиника  яки  басқа  емлеў-профилактикалық  мәкемеси шыпакерине  хабарласыўы зәрүр. Көпшилик  ўақытлары  тислеген  ийтти  өлтирип  таслаў  жағдайлары  ушырасады. Нәтийжеде  ийттиң  қутырыў  кеселлиги  менен  аўырған  яки  саў екенин  анықлаў  мүмкин  болмай  қалады. Илажы  болғанша  тислеген ийтти  өлтирместен, оның  денсаўлығын  10 күн даўамында  ветерина­риялық   бақлаўға  алыў  керек. Ийт қутырған  болса  усы  дәўир  ишинде  өледи, егер  ол  қутырмаған   болып,  өлмесе  адамды  шаншыў  тоқтатылады.

Ҳәр бир хожалық  өзиниң  үйиндеги  ийт  ҳәм басқа да  үй ҳайўанларын  сақлаў  қәделерине  әмел  етиўи, оларды  ветеринария  бөлимлеринен  дизимнен  өткериўи   ҳәм  қутырыўға  карсы  шаныштырыўы, сондай-ақ,  ересеклер  ҳәм  балалардың  ийт, пышық  ҳәм басқа  да  ҳай­ўанлардан  жарақатланыўына  жол  қоймаў,  кеселликтиң  алдын  алыўда   әҳми­йетли  саналады.

 

В.АБДИХАЙРОВА,

Қарақалпақстан Республикасы  Мәмлекетлик 

санитария-эпидемиологиялық

бақлаў орайының  эпидемиолог шыпакери

 

Дерек:erkinkarakalpak.uz, Фото: iqbol.uz

 

скачать dle 10.6фильмы бесплатно



  • 7-06-2017, 13:15 |
  • 436