Қарақалпақстан тарийхы

Қарақалпақстан тарийхы

 Өз пикирин жазған жас жигиттиң мақаласын оқып көриң.

@QARAQALPAQ_RENESSANSI_XXI телеграм каналында жазылған мағлыўмат

«Бул сораў мени мектеп ўақтымнан берли ойландырып келеди. Неге Қарақалпақстан тарийхы пәни кеўилдегидей өтилмейди?

 

Өз тарийхын билмейтуғын, кеше күнин умытқан миллеттиң келешеги жоқ.

И.Каримов.

 

Гейде ойлап қаламан, мектеплерде Қарақалпақстан тарийхы пәни жақсы үйретилмегениниң астарында қандайда бир мақсет бар ма деп. Яки, расында да үйренетуғын дурыслы тарийхымыз жоқ па? Яқ, негизи тарийхымыз бай. Әне сол бай тарийхымызды барынша үйретпей, әсте-ақырын жасларымыздың кешеги күнин умыттырып баратырғанына бийпарқ қарап миллет келешегин жоқ қылып алмаймыз ба?!

 

Мен 5-9-класс ўақытларымда (2011-2016) жағдай мынадай еди:

 

Қарақалпақстан тарийхы пәни ушын ҳәптесине 0,5 саат ажыратылған еди. Яғный, 2 ҳәптеде бир мәрте өтилетуғын еди. Онда да ҳәммеге китап жетпейди. Оқыўшылар сабаққа дурыслы таярланбайды, себеби айтыўға бәне көп. Биреўлер гейде «бул ҳәпте болатуғынын билмей қалдым» десе, биреўлер «китабым жоқ» дейди. Және биреўлер ҳәммеге таныс «ендиги сабақта шығайынш» деп қутылып қалады. Ендиги сабақ келемен дегенше «әсир» өтип кеткендей болады. Ол күн я байрам күнине туўра келип қалмаса, я муғаллим жоқ болып қалмаса, я 6-саатқа қойылған болып оқыўшылар қайтып кеткен болмаса өтилетуғын еди. Егер усындай ҳәм усыған уқсас жағдайлар туўра келип қалса, ойлап көриң, бул сабақтың арасы 4 ҳәптеге созылады. Соннан кейин де оқыўшылардың үйрениўге, муғаллимлердиң үйретиўге қызығыўшылығы қала ма?

 

Бул жерде мен муғаллимлерди айыплы қылажақ емеспен. Себеби, Қарақалпақстан тарийхынан сабақ беретуғын муғаллим Жәҳан тарийхынан да, Өзбекстан тарийхынан да сабақ береди. Егер айып муғаллимлерде болғанда Қарақалпақстан тарийхы сабағындағы кемшиликлер Жәҳан тарийхы ҳәм Өзбексан тарийхы сабақларында да болар еди. Бирақ олар кеўилдегидей өтиледи. Себеби ҳәптесине 1-2 саат ажыратылған, китаплар жетерли. Билим алыў процессиниң даўамлылығы, избе-излиги сақланған.

 

Енди сабақлық китаплардың өзине тоқталсақ. 6-7-класс оқыўшылары 12-13 жасар балалар. Олардың жасына сай етип сабақлық әпиўайы тилде, түсиникли ҳәм қызықлы етип исленген болыўы керек. Буны биз Жәҳан тарийхы ҳәм Өзбекстан тарийхы пәниниң китапларында көриўимизге болады. Бирақ, Қарақалпақстан тарийхы китабы туўрыдан-туўры тап илим изертлеўши археолог илимпазлардың жазба күнделиклеринен көширилгендей. Илимий тилде жазылған. Оны 12-13 жасар бала түўе, 19-20 жасар абитуриентлер қанша оқыса да түсинбей қыйналып жүргенин көрдим. Өзим де солар қатарында болғанман. Барлық абитуриентлер жақсы түсинеди буны.

(Еле бул китаплардағы грамматикалық қәтелердиң көплигине тоқталмадым)

 

Қосымша:

Бир устазымның айтқанлары ойландырды.

 

Шынында да, Қарақалпақ тилинен өткерилетуғын Олимпиада беллесиўиниң соңғы басқышы Қарақалпақстан Республикасы көлеминде. Себеби, басқа ўәлаятларда қарақалпақ тили өтилмейди (бул жер сәл қәте кеткен. Себеби, Наўайы ўәлаятында қарақалпақ тили өтиледи – дүзетиў makan.uz)

 

Солай екен, неге соңғы басқышы Қарақалпақстан Республикасы көлеминде өткерилетуғын Қарақалпақстан тарийхы пәнинен Олимпиада шөлкемлестирилмейди?! Себеби, басқа ўәлаятларда Қарақалпақстан тарийхы өтилмейдиғо. Дурыс, улыўма тарийх пәни деп өткериледи. Олар бөлинбейди. Бирақ Олимпиада беллесиўлерине Қарақалпақстан тарийхы ҳәм Өзбекстан тарийхы пәнлери менен теңдей сораўлар түсирилмейди. Және Олимпиаданың соңғы басқышына улыўма қатнаса алмайды. Бул жәҳан тарийхы ҳәм Өзбекстан тарийхы пәнлеринен Қарақалпақстан тарийхы пәни төмен турады дегени емес пе?!

 

Шешим:

Бириншиден, Қарақалпақстан тарийхы пәнинен сабақлықларды оқыўшыларға қызықлы ҳәм түсиникли етип қайта дүзиў керек. (және сүўретлери реңли, грамматикалық қәтесиз болыўы керек).

Екиншиден, Қарақалпақстан тарийхы пәнине ҳәптесине 1 саат ажыратыў керек. Егер китаптағы темалар буған жетпесе темаға 2 саат ажыратыў керек. (Бул бир үлкен машқала емес. «1 теманы 2 саат өтемиз» дегенди басқа пәнлерде де көргенбиз. Демек, Қарақалпақстан тарийхы пәнине де қоллансақ болады. «Тәкирарлаў – билимниң анасы!» деп айтылған. Қайтама сонда билим сапасы жақсыланады.

Үшиншиден, пән Олимпиадаларындағы Қарақалпақстан тарийхы пәниниң ҳуқықын басқа тарийх пәнлери менен теңлестириў керек. Яғный, сораўлар саны теңдей түсирилиўи керек. Тарийх пәнинен болатуғын Олимпиаданың соңғы басқышына да Қарақалпақстан тарийхы қатнасыўы керек. (Бирақ ўәлаятлар бул тарийхты өтпейди екен, бул әмелге аспайды. Қарақалпақстанлы олимпиадашыларға өз алдына өзлеримиздиң тарийхтан сораў түсирип бергенде де бул олар ушын әдалатсызлық болады. Себеби, бизлерден барғанлар 3 китап оқыўы керек, ўәлаяттан барғанлар 2 китап оқыў керек). Демек, соңғы басқышы Қарақалпақстанда жуўмақланатуғын өз алдына тарийх пәнинен Олимпиада шөлкемлестириў керек.

 

Қарақалпақстан тарийхы

 

Жуўмақлап айтқанда, биз өз тарийхымызды билмей турып, өзлигимизди аңламай турып Жәҳан тарийхын, Өзбекстан тарийхын үйренип, басқалардың ким болғанын билгенимиздиң пайдасы жоқ. Себеби, ондай жағдайда биз өзлигимизди жоғалтамыз. Өзлигин жоғалтқан инсан басқаларға бағынышлы болып жасай береди. Оның қандай билимге ийе екенлигиниң әҳмийети қалмайды.

 

P.S. Бәлким бул өзимниң жеке пикирлеримниң айырым жерлеринде қәтелескен болыўым мүмкин. Себеби, ҳәзир мектепте оқымайман. Ҳәзирги жағдай бираз жақсыланған болыўы мүмкин. Бирақ, ҳәзир мектепте оқыйтуғын бул оқыўшының шағымы сөзлеримниң дурыс екенлигин билдиреди".

 

©Jetes Dáwletbaev.

@QARAQALPAQ_RENESSANSI_XXI

 

Дерек: https://t.me/QARAQALPAQ_RENESSANSI_XXI/1370

https://t.me/QARAQALPAQ_RENESSANSI_XXI/1371

 

 

скачать dle 10.6фильмы бесплатно



  • 27-06-2020, 14:41 |
  • 3 363